Axad, 16, Nov 2025 {HMC} Geeska Afrika waxaa ka socda xiisad diblumaasiyadeed oo u muuqata mid isu beddeleysa isku dhac ballaaran oo dhex mara laba dal oo isku daris ahaan khilaaf badan lahaa: Itoobiya iyo Eritrea.
Labada dal waxay bilaabeen olole diblumaasiyadeed oo xooggan oo ay ku raadinayaan taageero caalami ah, gaar ahaan dalalka leh saameynta dhaqaale, amni, iyo istaraatiijiyadeed ee ku teedsan Badda Cas.
Xiisaddan waxay saameysay dalal badan oo gobolka ah, oo ay ugu daran tahay Soomaaliya, oo ku jirta xaalad siyaasadeed oo jilicsan, isla markaana leh khilaafyo dibadda iyo gudaha ah oo isku mar socda.
Sababaha Xiisadda u Dhexeeya Itoobiya & Eritrea
2.1. Doonka Itoobiya ee Badda Cas
Raysal Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa si cad u sheegay in Itoobiya ay ku qasab tahay in ay hesho “marin-biyood rasmi ah”. Tani waxay keentay:
In Eritrea u aragto hanjabaad toos ah oo dhulkeeda ku wajahan.
In dalalka gobolka ay dareemaan walaac ku saabsan dib-u-habayn xuduudeed oo Itoobiya rabto.
2.2. Eritrea oo Ka Dhowrsanaysa Saameynta Itoobiya
Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki ayaa ku dooday in:
Itoobiya ay waddo “duulaan qariib ah” oo lagu wiiqayo madax-bannaanida Eritrea.
Dalalka gobolka qaarkood ay “si qarsoodi ah” u taageerayaan qorshaha Abiy.
Tartanka Diblumaasiyadeed: Sidee Loo Kala Jiidayaa Gobolka?
3.1. Dalalka La Booqatay
Wafuud ka kala socday Eritrea iyo Itoobiya ayaa tagey:
- Sacuudi Carabiya
- Imaaraatka Carabta
- Masar
- Turkiga
- Jabuuti
- Kenya
- Soomaaliya
Ujeedka socdaalladaas:
In dal walba lagu qanciyo inuu taageero midkood.
In la abuuro isbahaysiyo cusub oo amni iyo mid dhaqaale.
In loo diyaargaroobo haddii xiisaddu u gudubto heer militari.
3.2. Khaliijka & Turkiga oo Loollan Siyaasadeed Ku Jira
Dalalka Khaliijka iyo Turkiga waxay leeyihiin:
Bases milatari (Turkiga – Soomaaliya / Imaaraatka – Eritrea).
Istaraatiijiyad ku saabsan Badda Cas.
Mashruucyo maalgashi oo ku kala duwan gobolka.
Tani waxay ka dhigeysaa inay si toos ah u saameyso siyaasadaha labada dhinac.
Saameynta Soomaaliya & Khilaafka Ka Dhex Bata Siyaasiyiinteeda
4.1. Soomaaliya oo Ah “Goob Loollan”
Soomaaliya waxay ku jirtaa:
Xaalad amni oo aan xasilloonayn.
Siyaasad qabiil ku dhisan oo saameyn ku leh go’aan qaadashada.
Cadaadis ka imanaya ugu yaraan afar dal oo isku haya Itoobiya & Eritrea.
4.2. Xogta Wasiirka Soomaaliya ee u Jiheeyay Dhinaca Itoobiya
Xog cusub oo soo baxday ayaa tilmaamaysa in wasiir ku dhow Madaxweynaha Soomaaliya uu Itoobiya u sheegay in “Soomaaliya ay safka Itoobiya tahay”.
Haddii ay run noqoto:
Waxay dhaawici kartaa xiriirka Soomaaliya & Eritrea.
Waxay sii murjin kartaa khilaafka ka dhex taagan madaxda sare ee Muqdisho.
Eritrea waxay u arki kartaa in Soomaaliya ka weecatay dhinaceeda, taas oo keeni karta cadaadis amni iyo mid diblumaasiyadeed.
Falanqeyn Milatari: Fursadaha Dagaal & Khataraha Jira
5.1. Haddii Dagaal Ka Dhex Dhaco Itoobiya & Eritrea
Dagaalka wuxuu noqon karaa:
Dagaal xuduudeed oo dhaqso u qarxi kara.
Dagaal wakiillo (proxy conflict) oo ka dhaca dalalka deriska ah.
5.2. Saameynta Gobolka
Soomaaliya waxay noqon doontaa dalka ugu nugul ee ay saameyn ku yeelato dagaal kasta.
Jabuuti oo saldhigyo shisheeye leh (US, China, France) waxay noqon kartaa xarunta kormeerka dagaalka.
Masar iyo Imaaraatka waxay u badan tahay inay si dadban u lug yeeshaan, gaar ahaan haddii damac Itoobiya ee Badda Cas uu u muuqdo mid khatar ku ah balliga Niilka.
Ugu Danbeyn
Xiisadda Itoobiya iyo Eritrea waa mid khatar gelin karta xasilloonida Geeska Afrika oo dhan. Tartanka diblumaasiyadeed ee socda wuxuu horseedi karaa isbahaysiyo cusub, halka dalalka jilicsan sida Soomaaliya ay wajihi doonaan cadaadis siyaasadeed, amni, iyo dhaqaale oo dheeraad ah.
Soomaaliya, oo labo saaxiib oo deris ah iyo laba awoodood oo Khaliijka ah ay u kala jiidayaan, waxay u baahan tahay:
Siyaasad mideysan oo cad.
Diblumaasiyad dheellitiran.
In laga fogaado ku biirista khilaaf aan dan u ahayn.
Haddii xiisaddu sii kacdo, khatarta dagaal ballaaran oo gobolka gilgila ma aha mid la yareysan karo.