Jimco 21, Feb 2025 {HMC}  Fallaagada M23 ee ay Rwanda taageerto ayaa ku sii dhowaanaya magaalada Uvira oo ku taal bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, sida ay ilo-wareedyo ay sheegeen.

Iyadoo dhawaan ay la wareegeen magaalooyinka Bukavu iyo Kamanyola iyo Luvungi, jabhadda M23 ayaa la sheegay inay u dhaqaaqayaan magaalada labaad ee ugu weyn gobolka Koonfurta Kivu, halkaasoo ay ku nool yihiin in ka badan 700,000 oo qof.

Dadka deegaanka  ayaa sheegay in walaaca uu sii kordhayo iyadoo ay jiraan warar sheegaya iska horimaadyo u dhaxeeya ciidamada Congo iyo kooxaha dowladda taabacsan.

Rehema (ma aha magaceeda saxda ah), hooyo leh saddex carruur ah, deganna Uvira, ayaa sheegtay in xiisad ay ka jirto magaalada ka dib markii ay soo baxeen warar sheegaya in dad lagu dilay Goma iyo Bukavu.

“Haweenka iyo carruurta ayaa ah dhibanayaasha ugu badan ee colaaddan. Ma dagaalami karno, laakiin sidoo kale ma garanayno waxa aan samayno wakhtigan in M23 la sheegayo inay u soo socdaan Uvira,” ayay tiri.

Waxa ay sheegtay in noloshu ay adkaan doonto haddii raggooda oo ay ugaarsanayaan kooxaha mucaaradka ah lagu laayo dagaalka.

Rehema ayaa sheegtay in qoyskeeda aysan seexan laba maalmood sababo la xiriira cabsi ay ka qabaan rabshado xooggan iyo dhac, islamarkaana ciidamada Kongo aysan difaaci karin.

Qof diiday in magaciisa la shaaciyo ayaa  sheegay in uu indhihiisa ku arkay bililiqo, baad iyo xitaa dil ay askartu u gaysteen dadka rayidka ah, xilli ay ku sii qulqulayeen magaalada, oo xuduud la leh Burundi.

Marka, dhammaanteen waxaan gudaha guryaheena ku sugaynaa M23 inay yimaadaan. Waa tii ka dhacday Bukavu oo kale. Waxaan go’aansaday inaan sii joogo hadda sababtoo ah waxaan ogaaday in nolosha ay aad ugu adag tahay kuwa u soo gudbay xeryaha qaxootiga ee Bujumbura. Ma jirto cunto,” ayuu yiri.

Waxay Lafahansan yahay in dadka u dhashay Congo ee u qaxay Bujumbura, oo ah magaalada ugu weyn Burundi, looga baahan yahay inay martigeliyaan qoys caawiya.

Dadka deegaanka ayaa sheegay in magaalada labadii maalmood ee la soo dhaafay ay ka dhaceen iska horimaadyo u dhaxeeyay ciidamada DR Congo (FARDC) iyo maleeshiyaatka taabacsan ee lagu magacaabo Wazalendo, iyadoo dagaalka dambe la sheegay in ay isku dayayeen in ay ka hortagaan askarta ka baxeysa magaalada.

Dadka ayaa lagu qasbay inay ka cararaan iskahorimaadka iyagoo ka gudbaya buundada. Buundooyin la’aan awgeed, gaadiidka dadweynaha ee u safraya Bujumbura, oo ah caasimadda dhaqaalaha Burundi oo ka soo horjeeda Uvira, oo ku taal cirifka waqooyi ee harada Tanganyika, waa inay sidoo kale si lama filaan ah u istaagaan cirifka webiga, halka baabuurta kale ay la wareegaan banka ka soo horjeeda.

Qoraalka sawirka,Dadka tuulada ayaa ka gudbaya buundada alwaax ka sameysan ee laga dhisay wabiga Shange ka dib markii buundada ay ku duntay wadada qaranka ee lambar 5, tuulada Sange, ee gobolka Koonfurta Kivu, ee bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee

Dagaalyahanada Wazalendo ayaa la sheegay in ay doonayeen in ay la wareegaan qoryihii iyo rasaastii ay wateen ciidamada DR Congo, iyaga oo ku eedeeyay askarta in ay ka baxeen furimaha hore ee dagaalka ayna u ruqaansadeen dhanka Koonfureed ee Kalemie.

“Wazalendo waxay u kaceen inay ka soo horjeestaan xadgudubyada ciidamada caadiga ah waxayna codsanayeen ciidamo joogta ah si ay u siiyaan hubkooda,” ayuu yiri qofka laga soo xigtay isha warkaasi, isaga oo intaa ku daray in ilaa 15,000 oo reer Congo ah ay u gudbeen Burundi.

“Weli waxaa halkan imaanaya kornaylo badan oo ka tirsan ciidanka caadiga ah. Shalay, qaar badan oo ka mid ah ayaa doonyo kaga baxay magaalada. Waxay ka tageen halkan Kalemie, iyagoo raacay doonta Amani,” qof kale ayaa sidaas  sheegay .

Arbacadii, isku dhacyo hubaysan iyo bililiqo ka dhacay magaalada ayaa hor istaagay dhammaan dhaqdhaqaaqii, oo ay ku jiraan adeegyada bini’aadantinimo.

Dhakhaatiirta aan xuduuda lahayn oo ah hay’ad samafal oo bixisa gargaar caafimaad ayaa ku baaqday in la ilaaliyo rayidka, howlgalka caafimaadka, iyo gargaarka bini’aadantinimo.

“Magaalada oo dhan, kooxaha caafimaadka iyo kuwa bini’aadantinimada ayaa halis ku jira. Isbitaallada gobolka waxay sii wadaan qaabilaadda dadka dhaawaca ah maalin kasta, oo ay ku jiraan dadka rayidka ah.

Waxaan ka walaacsanahay helitaanka daryeel caafimaad,” ayaa lagu yiri bayaan la wadaagay akoontada ururka ee X.

Aasaasaha Kooxda Cilmi-baarista Kongo ahna borofisar ku-xigeenka Jaamacadda Simon Fraser Jason Stearns ayaa sheegay in ay jirto calaamad muujinaysa in tani ay tahay bilowga dagaal dheer.

“M23 waxay bilaabeen inay dhisaan dhismayaal maamul, qaab-dhismeedka canshuuraha, waxayna helayaan shaqaale cusub. Waxay si qoto dheer ugu sii socdaan Congo. Uvira waxay u muuqataa inay tahay hal meel oo dagaal dab-dheer ka dhci doono. Isla mar ahaantaana ciidamada Congo ayaa ku jira jahwareer tan iyo markii ay jabhaduhu la dagaallameen oo ay qabsadeen Goma.

Mr Stearns ayaa xusay in inta ay ciidamada Burundi ka baxeen, ay ciidamada Koonfur Afrika ku sugan yihiin xeryo ku yaalla gudaha magaalada Goma, waxaana la waayay qandaraasleyaashii ammaanka ee gaarka ahaa, sidaas darteed “milatari ahaan wax yar oo lagu joojinayo M23 ma jirto”.

Todobaadkii lasoo dhaafay M23 ayaa la wareegtay gacan ku heynta magaalada Bukavu, iyadoo iska caabin yar ay kala kulmeen ciidamada Congo iyo xulafadooda.

“Waxaan u bixi karnaa bannaanka guryaheenna, dadku waxay ka soo kabanayaan khasaarihii soo gaaray dhammaadka usbuuca.

Noloshu hadda way roon tahay… M23 meel walba waa ay joogaan,” ayuu yiri mid ka mid ah dadka deegaanka, isagoo intaas ku daray in AFC/M23 ay ku dhawaaqday in iskuullada la furo Isniinta.

Gaadiidka dadweynaha ee isaga kala gooshi jiray Bukavu iyo Bujumbura ee dalka Burundi ayaa ku xayiran waddada kaddib markii ay burburtay buundada waddada qaranka ee lambar 5, tuulada Sange, ee gobolka Koonfurta Kivu, ee bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Febraayo 29, 2024.

P
Qoraalka sawirka,Gaadiidka dadweynaha ee isaga kala gooshi jiray Bukavu iyo Bujumbura ee dalka Burundi ayaa ku xayiran waddada kaddib markii ay burburtay buundada waddada qaranka ee lambar 5, tuulada Sange, ee gobolka Koonfurta Kivu, ee bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Febraayo 29, 2024.

Colaadda tobanaan sano jirtey ayaa asalkeeda ka timid – qayb ahaan – xasuuqii Ruwaanda ee 1994-kii, markaasoo ku dhawaad ​​800,000 oo qof, oo u badnaa Tutis, ay dileen xagjiriinta Hutu.

Ka dib Hutu badan ayaa u qaxay DR Congo, oo ay ku jiraan qaar ku lug lahaa dilka. Rwanda waxa ay sheegtay in ay weli halis yihiin.

Dadka dhaleeceeya ayaa sheegaya in Kigali ay isha ku hayso macdanta aadka u badan ee DR Congo, taas oo muhiim u ah inta badan tignoolajiyada adduunka oo ay ku jiraan laptops iyo taleefannada gacanta. Si kastaba ha ahaatee Kigali ayaa beenisay in ay taageerto fallaagada.

Jimco 21, Feb 2025 {HMC} – Eritrea ayaa Khamiistii ku eedeysay Itoobiya, oo ay muddo dheer cadaawad taariikhi ah ay kala dhaxeysay, inay waddo “olole culus oo aflagaaddo ah” oo ka dhan ah, xilli ay sii xoogeysatay xiisadda labada dal.

Labada dal, oo colaad adag ka dhaxeysay tan iyo markii Eritrea ay ka go’day Itoobiya sannadkii 1993, ayaa heshiis nabadeed kala saxiixday 2018. Si kastaba ha ahaatee, xiriirkooda ayaa mar kale sii xumaaday.

Wasiirka Warfaafinta Eritrea, Yemane Gebremeskel, ayaa farriin dheer oo uu ku daabacay barta X ku eedeeyay Itoobiya inay waddo “olole aad u daran oo aan la aqbali karin” oo ka dhan ah Eritrea, isla markaana ay hurineyso “isku dhac xun”.

Wuxuu si gaar ah u xusay dadaallada Itoobiya ee ay ku raadinayso marin badeed, iyada oo heshiis la gashay maamulka gooni u goosadka ah ee Somaliland sannadkii hore si ay deked uga hesho badda Cas.

Arrintan ayaa dhalisay khilaaf diblomaasiyadeed oo u dhexeeyay Itoobiya iyo Soomaaliya, kaasoo la xaliyay kaddib heshiis ay dhexdhexaadin ka gashay Turkey. Si kastaba ha ahaatee, waxa weli mugdi ku jira natiijada kama dambaysta ah ee heshiiskaas.

Gebremeskel wuxuu sheegay in qorshaha Itoobiya uu weli qayb ka yahay “xiisadaha gobolka, isagoo abuuraya jahawareer iyo qalalaase aan loo baahneyn”.

Mas’uuliyiinta Itoobiya kama aysan jawaabin codsiga faallo arrintan la xiriirta.

Madaxweynihii hore ee Itoobiya, Mulatu Teshome, ayaa maqaal uu Isniintii ku daabacay Al Jazeera ku eedeeyay madaxweynaha Eritrea, Isaias Afwerki, inuu yahay “nin dab hurinaya”.

Wuxuu Eritrea ku eedeeyay inay “dib u hurineyso colaaddii waqooyiga Itoobiya”.

Dhanka kale, hay’adda xuquuqda aadanaha ee Human Rights Concern Eritrea oo fadhigeedu yahay UK ayaa Talaadadii warbixin ay ku faafisay internet-ka ku sheegtay in Eritrea ay amartay “dagaal gelin guud oo dalka ah”.

Warbixinta hay’adda ayaa lagu sheegay in dowladda Eritrea ay soo saartay amar muwaadiniinta ka yar 60 sano loogu yeerayo tababar ciidan iyo layli.

AFP ma aysan si madaxbannaan u xaqiijin karin warbixintaas, maadaama dowladda Eritrea si adag u xakunto helitaanka macluumaadka gudaha dalka.

Kadib heshiiskii nabadeed ee 2018, Eritrea waxay Itoobiya ku garab istaagtay dagaalkii ay kula jirtay xoogagga gooni u goosadka ah ee gobolka Tigray intii u dhaxeysay 2020 ilaa 2022.

Qaramada Midoobay iyo hay’adaha xuquuqda aadanaha, oo ay ka mid tahay Amnesty International, ayaa ciidamada Eritrea ku eedeeyay inay galeen dambiyo dagaal oo ka dhacay Tigray.

Eritrea ayaa eedeymahaas ku tilmaantay “xog marin-habaabin ah”.

Jimco 21, Feb 2025 {HMC} Imaaraadka Carabta iyo Somaliland ayaa xoojiyay iskaashiga dhanka milatariga iyo amniga, xilli Abu Dhabi ay ballaarinayso saameynteeda Geeska Afrika. Tallaabadani waxay sii adkeyn kartaa xiisadda ka dhex aloosan dowladda federaalka Soomaaliya iyo Imaaraadka.

Taliyaha ciidamada Somaliland, Sareeye Gaas Nimcaan Yuusuf Cismaan, ayaa magaalada Abu Dhabi kula kulmay Taliyaha Guud ee Ciidanka Imaaraadka, Sareeye Gaas Ciise Sayf Maxamed Al Mazruucii. Wada-hadalladooda ayaa diiradda saaray iskaashiga dhanka difaaca, casriyeynta milatariga, iyo taageerada amniga.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay taliska ciidamada Somaliland, labada dhinac waxay ka wada hadleen taageerada Imaaraadka ee tababarka, teknoolojiyadda milatariga, iyo agabka saadka si loo xoojiyo awoodda difaaca Somaliland.

Kulankan ayaa kusoo beegmay xilli Taliye Nimcaan uu ka qeyb galay bandhig caalami ah oo dhanka difaaca ah oo ka socda Abu Dhabi, kaasoo socon doona illaa 23-ka Febraayo.

Iyada oo leh marin muhiim ah oo isku xira Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer xiiseynayay in uu ballaariyo joogitaankiisa milatari ee Berbera. Tani waxay u suuragelin kartaa in uu saameyn ballaaran ku yeesho Bariga Afrika, isla markaana uu ka hortago xulafada Soomaaliya sida Turkiga oo taageera Muqdisho.

Warbixinno kala duwan ayaa muujinaya in Imaaraadka uu doonayo in uu saldhig milatari ka sameysto gobolka, taasoo xoojin karta joogitaankiisa istiraatiijiga ah ee Geeska Afrika.

Dhinaca Somaliland, xoojinta xiriirka milatari ee Imaaraadka waa mid la xiriira ammaanka iyo dadaalkeeda ay ku raadineyso aqoonsi caalami ah. Tan iyo markii ay ku dhawaaqday madaxbannaanideeda 1991, Somaliland waxa ay raadinaysay iskaashi dibadeed si ay u xoojiso sheegashadeeda qaranimo.

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ayaa bishii lasoo dhaafay laba jeer safar rasmi ah ku tegay Imaaraadka, taasoo muujinaysa sii xoogeynta xiriirka diblomaasiyadeed iyo amni ee Hargeysa iyo Abu Dhabi.

Intii uu halkaas joogay, wuxuu ka qeyb galay Shirka Caalamiga ah ee Dowladda, halkaasoo diiradda lagu saaray arrimaha amniga iyo maamulka dowliga ah ee gobolka.

Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa si cad uga soo horjeeda heshiisyada milatari ee ay Somaliland la gasho dalal shisheeye, iyada oo ku doodeysa in heshiisyadaasi ay khatar ku yihiin midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Saameynta Imaaraadka ee Somaliland ayaa muran dhalisay tan iyo 2017, markaasoo shirkadda DP World ee laga leeyahay Dubai ay heshiis la gashay Somaliland si ay u horumariso dekedda Berbera.

Heshiiskan oo ay qeyb ka ahayd Itoobiya ayaa waxaa si adag uga hor yimid baarlamaanka Soomaaliya, iyagoo ku tilmaamay mid sharci-darro ah, islamarkaana sheegay in dhammaan maalgelinta shisheeye ay tahay in lagala xaajoodo Muqdisho.

Xiisadda u dhaxaysa Imaaraadka iyo Soomaaliya ayaa cirka isku shareertay 2018, kaddib markii dowladda Soomaaliya ay gacanta ku dhigtay $9.6 milyan oo laga helay diyaarad Imaaraadka laga leeyahay oo ka degtay Muqdisho, taasoo lagu eedeeyay in lagu maalgelinayo maleeshiyaad goboleed.

Jawaab celin ahaan, Imaaraadka wuxuu joojiyay barnaamijkiisii tababarka ciidanka Soomaaliya, isagoo beddelkiisa diiradda saaray iskaashi amni oo toos ah oo uu la yeeshay Somaliland iyo Puntland.

Xoojinta doorka Imaaraadka ee Somaliland ayaa kusoo beegmaysa xilli uu jiro heshiis muran badan dhaliyay oo Itoobiya ay la gashay Hargeysa, kaasoo dhigaaya in Itoobiya ay heli karto marin badeed ka Berbera. Heshiiskan ayaa dhaliyay qalalaase diblomaasiyadeed oo u dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya, taasoo sii murjisay xariirka gobolka.

Ilhaan Cumar oo la xiray – Caasimada Online
XOG: NISA oo xirtay XAAJI Abuukar Cumar CadaanXOG: NISA oo xirtay XAAJI Abuukar Cumar Cadaan
Blinkist: Andrew Ng’s Reading List
|
Sponsored by Taboola
Google Brain Co-Founder Andrew Ng, Recommends: Read These 5 Books And Turn Your Life Around
Sheekh Cabdulqaadir Cali Cumar oo soo jeediyey hab loola macaamilo Ahlu Sunna – Caasimada Online
Sheekh Shariif iyo Jeneral Odowaa oo xalay kulmay – Caasimada Online
Skip AdDiscoverRead More

Khamiis 20, Feb 2025 {HMC}  Wasaaradda Arrimaha Dibadda Kenya ayaa Arbacadii sheegtay inay diyaar u tahay taageeridda dadaallada nabadeed ee Sudan, maalin kadib markii dowladda Khartoum ay ku eedeysay Nairobi inay ku xadgudubtay madax-bannaanideeda, kaddib martigelinta shir ay yeesheen hoggaamiyeyaasha kooxda Ciidamada Gurmadka Deg-degga (RSF) oo ka dhacay Nairobi.

Bayaan kasoo baxay dowladda Sudan ayaa lagu sheegay in martigelinta shirka Talaadadii ay “la mid tahay ficil cadowtooyo,” maadaama uu shirkaasi ka horreeyay qorshaha RSF ay ku shaacinayso dhismaha dowlad kale oo ay sameysaneyso.

Ku-xigeenka hoggaamiyaha RSF, Abdel-Rahim Hamdan Dagalo, ayaa hoggaaminayay wafdiga Sudan ee ka qeybgalay shirka ka dhacay xarunta Kenyatta International Conference Center (KICC) ee Nairobi, halkaas oo uu ku sheegay in Jimcaha lasoo saari doono war muhiim ah.

Dhanka kale, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Kenya ayaa xustay in waddanku martigeliyo qaxooti badan oo reer Sudan ah, islamarkaana uu leeyahay taariikh dhex-dhexaadin wadahadallo “aan dano gaar ah laga lahayn.”

Si kastaba ha ahaatee, Macharia Munene, oo ah professor ku takhasusay xiriirka caalamiga ah oo ka tirsan Jaamacadda United States International University-Africa, ayaa sheegay in Kenya ay halis ugu jirto go’doon caalami ah, isagoo tallaabada ay qaaday ku tilmaamay “khalad dhanka siyaasadda dibadda ah.”

Wuxuu xusay in siyaasadda arrimaha dibadda ee Kenya ay noqotay “mid hal qof maamulo,” isagoo tilmaamay in Madaxweyne William Ruto uu adeegsaday xiriirka dhow ee uu la leeyahay hoggaamiyaha RSF, Mohamed Hamdan Dagalo (Hemedti), iyadoon la tixgelin danaha qaran ee Kenya.

In kasta oo Hemedti uusan ka qeybgelin shirka Talaadadii, haddana wuxuu leeyahay xiriir dhow oo uu la wadaago Madaxweynaha Kenya, William Ruto, halka walaalkiis uu dhowr jeer la kulmay madaxweynaha.

Dagaalka u dhexeeya ciidamada qalabka sida ee Sudan iyo xoogagga RSF ayaa sababay dhimashada in ka badan 24,000 oo qof, halka in ka badan 14 milyan—qiyaastii 30% shacabka—ay ku qasbanaadeen inay ka qaxaan guryahooda, sida uu sheegayo Qaramada Midoobay. Waxaa la qiyaasayaa in 3.2 milyan oo Sudanese ah ay u qaxeen dalalka deriska la ah.

Maamulka Sudan ayaa Talaadadii sheegay in weerarro ay RSF geysatay ay ku dhinteen in ka badan 400 oo shacab ah, oo ay ku jiraan carruur, kadib markii ciidamada sida militariga u tababaran uu “ka niyad jabay khasaarihii ba’naa” ee uu dagaalka kala kulmay ciidamada dowladda.

Haydar Abdul Karim, oo uu dhaqdhaqaaqa nabadda Sudan, sidoo kalena ah suxufi madax-bannaan oo haatan ku sugan Kenya, ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee Associated Press in dowladaha gobolka aysan dhinac ka raacin dagaalka Sudan.

Wuxuu ugu baaqay waddamada gobolka inay ka fogaadaan taageeridda dhismaha dowlado ama isbaheysiyo cusub, islamarkaana ay diiradda saaraan cadaadis la saaro labada dhinac ee dagaallamaya si ay miiska wadahadalka u fariistaan, halkii la garab istaagi lahaa mid ka mid ah dhinacyada.

Xigasho VOA