Sabti 11, Jan 2025 {HMC} Cali Yuusuf Xoosh Wasiirka Arrimaha Gudaha ee xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag ugu dhaliilay madaxweynaha Puntland, Siciid Deni inuu ku fashilmay hoggaaminta maamulkiisa.

Wasiirka arrimaha gudaha ayaa sheegay in madaxweyne Deni uu muddo dheer indhaha ka qarsanayay halista dagaalka argigixisada, gaar ahaan Daacish taas oo sababtay in kooxda Daacish ay awood ku yeelato deegaano ka tirsan Puntland.

Wasiir Cali Xoosh ayaa ugu baaqay waxgaradka iyo shacabka reer Puntland inay muujiyaan baraarug, ayna fahmaan jihada uu hadda ku socdo maamulka Puntland, oo u muuqata sida uu sheegay mid ka leexatay tiirarkii iyo tubtii aasaaska ahayd ee maamulka lagu dhisay.

Wasiirka ayaa carrabka ku adkeeyey in aysan marnaba aqbali karin in Puntland loo xanibo dano shaqsi ah iyo siyaasad khaldan oo bulshada kala qaybinaysa.

Cali Xoosh ayaa xusay in dowladnimada Soomaaliya ay horumar weyn ka samaysay dhinacyo badan, ayna lagama maarmaan tahay in Puntland ka noqoto hormuud siyaasadeed oo qeyb ka qaadata wadajirka iyo midnimada qaranka.

Sabti 11, Jan 2025 {HMC} Dabka kaymaha ka kaca oo baahsan ayaa u muuqda mid halakeynaya qeybo ka mid ah magaalada Los Angeles, kaas oo geystay burbur laxaad leh.

Waxaa uu noqonayaa dabkii ugu xumaa ee taariikhda magaaladaas, kaas oo baabi’iyey in ka badan 31,000 acres (12,500 hektar) oo dhul ah isla markaana sababay in boqolaal kun oo qof ay qaxaan. Ugu yaraan 10 qof ayaa naftooda ku waayey illaa hadda, halka boqolaal dhisme ay ku burbureen

Inkasta oo dab-damisyadu ay dadaalayaan, balse dabkan ayaa ah mid aan wali la xakameynin.

Sida ay sheegeen mas’uuliyiinta ku hawllan deminta dabkaas ee California, ugu yaraan shan meelood oo kala duwan ayuu dab ka socdakacaa gobolka.

Dabka Palisades, oo ah kii ugu horreeyay ee qarxa welina ugu weyn, ayaa baabi’iyey qaybo ballaadhan oo dhul ah, oo ay ku jiraan xaafadda qaaliga ah ee Pacific Palisades, oo ay ku nool yihiin dad caan ah sida Mel Gibson iyo Paris Hilton. Sababta dabkan – iyo saddex kale oo ka mid ah ay uga kaceena gobolka – wali baadhitaanno ayaa ku soconaya.

Dab cusub oo loo bixiyay Kenneth ayaa isna ka kacay aagga West Hills Khamiistii. Mas’uuliyiinta ayaa xidhay nin looga shakisan yahay inuu dabkaasi u ololiyey si ula kac ah.

Koronto la’aan ayaa magaaloada qaybo badan gelisay mugdi, halka cidhiidhiga waddooyinka uu ka dhashay dadkii isku dayayay inay ka baxaan goobaha halista ah. Iskuullada iyo jaamacadaha ayaa la xidhay.

Haddaba, maxay maxaa dabka LA ka dhigay mid halis ah oo si fudud u fidaya?

1. Waxyaalaha sii huriya dabka.

Khabiirro ayaa sheegaya in roobab cuslaa oo da’ay sanadka 2024, oo la xidhiidha dhacdada cimileedka El Niño, ay abuureen xaalado khatar ah oo qasbayay baahitaanka dabka jiilaalkan.

Rory Hadden, oo ah cilmi-baare ku takhasusay sayniska dabka kana tirsan Jaamacadda Edinburgh, ayaa sharxay:

“Roobabka ka hor intaanu dab dhicin waxay sababaan in dhir badan ay go’aan, taas oo noqonaysa shidaal suurtageliya dabka. Kadib markaad gasho xilli cimilo qalalan, dhirtani si degdeg ah ayay u qallalaysaa, iyada oo kordhineysa baahitaanka dabka.”

2. Dabalaylaha Santa Ana.

Dabeylo xooggan ayaa sii laba jibbaaray dabkii buuraha galbeedka Los Angeles una beddelay holac si degdeg ah u fidaya, kaas oo jibaaxaya dhirta qalalan kuna baahay xaafadda Pacific Palisades ee ku dhow Santa Monica.

Dabeylahan, oo badanaa kulul oo qallalan, ayaa ka mid wax yaalaha halista ah ee kiciya dakba

“Si dab u dhasho, waxaad u baahan tahay saddex shay – wax dab kicin kara, wax guban kara, iyo ogsijiinta hawada,” ayuu yidhi Rory Hadden, khabiir ku takhasusay cilmi-baadhista dabka. Si kastaba ha ahaatee, xawaaraha dabaylaha ka imanaya lamadegaanka California ayaa ka dhigay dabkan mid gaar ah oo xooggan.

Dabeylahan oo loo yaqaan Santa Ana, Föhn ama dabaylaha “hairdryer-ka,” ayaa sababa in dabka uu noqdo mid aan la saadaalin karin.

“Dabeylahan aad bay u qallalan yihiin oo si aad u xawli ah ayey u socdaan, sidaas darteed marka dab uu kaco, si fudud ayuu u faafayaa una fidayaa,” ayuu Hadden sharaxay.

Mararka qaar, dabeylahan xawaaraha leh ayaa sababi kara dabab, iyagoo burburiya fiilooyinka korontada oo halkaas oo dab ka dhasho, siiba kuwa kaymaha..

3. Firidhka dabka

Dabeylahan ma ahan oo keliya inay kiciyaan dabka, balse sidoo kale waxay qaadaan dhuxulaha ama “firidhka dabka”, kuwaas oo ah sababta ugu weyn ee burburisaa guryaha marka dabka duurka ku fido, sida uu sheegay Rory Hadden. “Waxyaabo badan ayaa ka hor istaagi kara dabka inuu gudbo, sida waddooyin ama dhismayaasha qaar,” ayuu sharaxay. “Laakiin waxba ma joojin karaan dhuxulahan iyo firidhka duulaya, wayna socdaan.”

Dabeylaha ayaa qaadi kara dhuxulo ka kacaya dhirta gubanaysa, iyagoo u sii gudbinaya horay. Mararka qaar waxay ku dhacaan dhowr mitir meel u jirta dabka, halka marar kale ay ka boodaan dhowr mayl, iyagoo dab cusub ka kicinaya meelo kale oo cusub.

“Waxaa jira warbixino sheegaya in dhuxulahan ay mararka qaar safraan tobanaan kiilomitir, kuna dhacaan meelo cidhiidhi ah sida guryaha ama dhirta kaddibna ay sii gubaan halkii ay gaadhaan ba,” ayuu yidhii Hadden.

Haddii firidhkani gaadho hal guri waa lala tacaali karaa, waxaa se u daran mar uu gaadho toban guri oo kala duwan ee hal mar ay isla ololaan.

Marka laga soo tago burburka hantida, friridhkan ayaa aad khatar ugu ah dadka ku sugan meelaha ka ag dhaw ee ay gaadhi karaan.

4. Taagagga LA iyo luuqyada cidhiidhiga ah.

Dhulka buuraleyda ah ee ku yaalla aagga Los Angeles ayaa sidoo kale kordhiya khatarta dababka keymaha, sida uu sheegay Rory Hadden, khabiir ku takhasusay cilmiga dabka.

“dabku aad ayuu ugu faafaa meelaha buuraha ah,” ayuu yidhi Hadden.

“Meelo juqraafiyeedka sida togagga iyo dooxooyinka waxay abuuri karaan qab dabku u faafo taas oo ay adag tahay in la xakameeyo”

Dhulka noocan ah wuxuu sidoo kale ka dhigayaaa daadgureynta iyo badbaadadaa mid adag. Mike Bonin, oo horay u ahaa xubin golaha magaalada Los Angeles, ayaa u sheegay The New York Times in waddooyinka cidhiidhiga ah ee buuraha ku yaalla si gaar ah Palisades ay caqabad weyn ku yihiin dadka isku dayaya inay ka baxaan oo ka yaacaan dabka.

Dhibtaas oo muujinaysa in deegaanka dab fididda ku habbooni oo adkaynayo hawlihii gargaarka, marka dab kaco.

5. Isbeddelka Cimillada

Khabiirro ayaa sheegaya in isbeddelka cimilada uu kordhiyo suurtagalnimada dababka noocan oo kale ah. “Ma aha oo kaliya cimilada kulul ee engegan. Waxay ku saabsan tahay la qabsiga xad-dhaafka ah ee roobka, dabeysha, kulka, kuwaas dhammaantood isbeddel ku yimi,” ayuu yidhi Rory Hadden.

Cilmi-baadhist ay samaysay dowladda Mareykanka ayaa muujisay in isbeddelka cimilada uu kordhiyay khatarta iyo korodhka dababka keymaha. “Isbeddelka cimilada, oo ay ku jiraan kuleylka kordhay, abaarta sii dheeraanayysa, iyo jawiga cimilada oo ah mid aad u qalalan, ayaa ahaa sabab weyn oo kordhiyay khatarta iyo baaxadda dababka keymaha ee galbeedka Mareykanka,” sida laga soo xigtay Hay’adda Qaran ee Badaha iyo Hawada (NOAA).

Ka dib xagaagii aadka u kululaaa iyo roob la’aan muddooyinkii u dambeeyay haysay, California ayaa ahayd mid si gaar ah u nugul.

Rejo lagu demin karo?

Kooxaha dabdemisku waxa ay isku dyeeyaan in xaalka ay la tacaalaan, xilli saadaasha dabkuna ay sheegayso in khataru u muuqato mid soo yaraanaysa.

Qaybta cimillada ee BBC se waxa ay saadalinaysaa in toddobaadkan aan roob jirin, kaas oo sahli lahaa in si fudud dabkaasi ku bakhtiyo.

Isaga oo la hadlayey barnaamijka Today ee Radio 4, madaxa dab-damiska California, David Acuna, ayaa sidoo kale ka digay in dabeylaha maalmaha soo socda ay keeni karaan burbur kale oo ku dhaca gobolka.

Warshadaha caymiska ayaa muujiyey welwel ah in tani ay noqoto mid ka mid ah qarashyada ugu badan ee ka dhasha dababka taariikhda Mareykanka, iyadoo khasaaraha caymiska la filayo inuu ka badan doono $8 bilyan, sababtoo ah hantida qiimaha sare leh ee ku jirta ee ku burburtay.

XIGASO BBC

Sabti 11, Jan 2025 {HMC} Waxaa goordhow War murtiyeed laga soo saaray shirka Guddiga isku dhafka ee Isbaheysiga saddex geesoodka ee Wasiirada Arrimaha dibadda Soomaaliya, Eritrea iyo Masar oo ka dhacay magaalada Qaahira.

Saddexda wasiir ayaa ka wada hadlay tillaabooyinka fulineed ee loo cuskaday awaamiirtii saddexda hoggaamiye ee ka soo baxay shirkii Asmara, si kor loogu qaado ammaanka Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas, iyo ilaalinta midnimada iyo madaxbannaanida dalalka gobolka, iyada oo la raacayo qaab-dhismeedka xeerarka iyo xeerarka sharciga caalamiga ah, iyo mabda’a faragelin la’aanta arrimaha gudaha ee dalalka.

Saddexda wasiir ayaa soo dhoweeyay horumarka laga gaaray xoojinta iskaashiga dalalkooda si loo gaaro amniga Soomaaliya oo ay ka mid yihiin iskaashiga ka dhaxeeya Masar iyo Soomaaliya si ay uga qeyb qaataan dadaallada nabad ilaalinta iyo nabadeynta Soomaaliya, iyo ka qeybgalka Masar ee taageerada Midowga Afrika iyo Hawlgalka Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM).

Sidoo kale Saddexda wasiir ayaa ka wada hadlay sidii ay uga qeyb qaadan lahaayeen tayeynta hay’adaha dowladda Soomaaliya, si ay awood ugu yeeshaan ciribtirka argagixisada, in la gaarsiiyo gacan ku haynta guud ahaan dhulkeeda, iyo sidoo kale sidii loo xoojin lahaa awoodda dowladda ee ilaalinta xuduudaheeda berriga iyo badda.

Waxaa kaloo ay ka wada hadleen isbedellada ka socda gobolka, gaar ahaan xaaladda Suudaan iyo saamaynta gobolka, iskaashiga dalalka ku teedsan badda cas, xaaladda Soomaaliya iyo sii wadida xiriirka diblomaasiyadeed ee saddexda dal.

Ugu dambeyn Eritrea iyo Soomaaliya ayaa waxay taageereen musharraxa Masar oo tartamaa xilka Agaasimaha Guud ee UNESCO, Dr. Khaled Al-Anani.

Waxaa la isku afgartay in kor loo qaado isku xirka iyo hagaajinta u diyaar garowga wareegga labaad ee shir madaxeedka saddex geesoodka ah ee Masar, Eritera iyo Soomaaliya, xilli dhawaan lagu heshiin doono saddexda dal.

Sabti 11, Jan 2025 {HMC} Safiirka Talyaaniga ee Soomaaliya oo guddoonsiiyay Wasiirka Wasaaradda Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka keyd sharci oo taariikhi ah laga soo bilaabo 1950 ilaa 1989.

Wasiirka Wasaaradda Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka XFS Mudane Xasan Macallin Maxamuud oo xafiiskiisa ku qaabilay Safiirka Talyaaniga u fadhiya dalka Soomaaliya Mudane Pier Merio Decco Coppi.

Kulankan oo ahaa mid muhiim ah ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iyo iskaashiga dhinacyada cadaaladda iyo xirfadaha sharciga ee labada dal, iyadoo la rajeynayo in wada-shaqeyntu ay sii xoogeysato oo la horumariyo dhinacyada sharciga.

Safiirka Talyaaniga ayaa wasiirka ku wareejiyay kayd casri ah oo taariikhi ah, kaas oo ka kooban sharciyada iyo wargeysyada rasmiga ah ee Soomaaliya laga soo bilaabo 𝟏𝟗𝟓𝟎 ilaa 𝟏𝟗𝟖𝟗, oo ay bixisay Jaamacadda Roma Tre.

Kaydkan casriga ah ayaa ah hanti qiimo leh oo ka tarjumeysa xiriirka taariikhiga ah ee labada dal, isagoo noqon doona ilo muhiim ah oo loogu talagalay horumarinta sharciga iyo xirfadaha sharciga ee Soomaaliya.

Kaydkan wuxuu si gaar ah uga tarjumayaa sida wada-shaqeynta labada dal ay muhiim u tahay horumarinta nidaamka sharciga iyo cadaaladda ee dalka.

Ciidamada Booliiska Somaliland ayaa soo qabtay laba nin oo ku eedaysan inay hooyadood ku dileen deegaanka Habaaslay ee gobolka Togdheer, 23-kii December, 2024.

Gabadha la dilay oo lagu magacaabi jiray Aamina Yuusuf Ismaaciil ayaa la sheegay inay midi ku dileen labo wiil oo ay dhashay, kadibna ay aaseen. Booliiska gobolka Togdheer oo ka hawlgalay fal dambiyeedkan ayaa gacanta kusoo dhigtay eedaysanayaasha.

“Arrintaa booliiska ayaanu u dirnay, waanu baadhnay, islaanta marxuumadda ah ee la odhan jiray Aamina Yuusuf Ismaaciil waxa aanu usoo xidhnay labo wiil oo ay dhashay” ayuu yidhi sarkaal booliis u hadlay. “Markii aanu usii kuurgalay waxa naloo sheegay in ay 7 tooriyood ku dhaceen,”

Sarkaalku waxa uu sheegay in mid kamid ah eedaysanayaashu uu qirtay dambiga: “Ereyada laga qoray ninka ay islaantu dhashay waxa kamid ahaa, ‘Aniga ayaana ugu horeeyay, geerideedana aniga ayaana ugu danbeeyay'”.

Kiiska dilka ah oo ah mid axmaqnimo ah ayaa ka nixiyay bulshada kadib markii uu soo shaacbaxay, maadaama oo la sheegay in marxuumadda la aasay kadib markii la dilayna si degdeg ah loogama warhelin dhacdadan.

Sabti 11, Jan 2025 {HMC}  Guddoomiyaha Gobolka Banaadir Ahna duqa Magaaladda Muqdisho Mudane Maxamed Axmed Amiir ayaa maanta xafiiska ku qaabilay Safiirka Dowladda Imaaraadka u fadhiya Soomaaliya, Danjire Axmed Juma Al-Rumaithi.

Duqa magaalada Muqdisho iyo danjiraha dowladda Imaaraadka ayaa kulanka ay yeesheen waxa ay uaga wada hadleen xoojinta xiriirka iyo sidii loo balaarin lahaa mashaariicda horumarineed oo ay Dowladda Imaaraadka ka fuliso Magaalada Muqdisho

Safiirka Dowladda Imaaraadka u fadhiya Soomaaliya, Danjire Axmed Juma Al-Rumaithi ayaa sheegay in Dowladda Imaaraadka ay diyaar u tahay sidii loo amba qaadi lahaa mashaariicda horumarineed ee ay ugu talagashay dib udhiska Caasimadda iyo bilicda Magaalada.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir Ahna duqa Magaaladda Muqdisho Mudane Maxamed Axmed Amiir ayaa kaga mahadceliyay Dowladda Imaaraadka garab istaaga shacabka Soomaaliyeed iyo doorkooda ku aadan ka qeyb qaadashada dib usoo kabashada Caasimadda, asigoona sidoo kale xoojiyay sii amba qaadida heshiisyada iskaashi ee horey u horey loo galay.

Sabti 11, Jan 2025 {HMC}  Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa gaaray magaalada Kampala ee dalka Uganda, halkaas oo uu kaga qeyb galay Shirka Sare ee Barnaamijka Horumarinta Beeraha Afrika (CAADP).

Madashan oo maalmahan ay fadhiyeen Wasiirrada Beeraha dalalka Afrika ayaa haatan Madaxdu waxay ka wada hadleen fulinta qorsheyaasha iyo talooyinka la soo saaray ee ku aaddan horumarinta wax soo saarka beeraha, kor u qaadista dhaqaalaha iyo xaqiijinta amniga cunno ee Qaaradda Afrika.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo khudbad muhiim ah ka jeediyay shirka ayaa soo bandhigay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay in la horumariyo wax soo saarka beeraha iyo in laga faa’iideysto kheyraadka dabiiciga ah ee dalka.

Sidoo kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda iyo wafdigiisa ayaa kulan-doceedyo la qaatay dhiggooda dalalka ka soo qeyb-galaya shirkan, si loo xoojiya doorka diblumaasiyadeed ee dalkeennu uu ka qaadanayo Qaaradda.