Arbaco 16-Octo-2024 {HMC} Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dhacdo argagax leh oo gelinkii dambe ee shalay ka dhacday duleedka magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug, kadib markii hal goob lagu dilay wiil iyo aabihiis.

Dilka ayaa si gaar ah uga dhacay deegaan u dhow caasimada Galmudug ee Dhuusamareeb, iyada oo lagu beegsaday qoys reer guuraa ah, oo ay weerareen maleeshiyaad hubeysan.

Aabaha ayaa waxaa lagu magacaabi jiray Cali Cabdi Shire, waxaana rasaas ku furay maleeshiyaadka, iyada oo wiil yar oo uu dhalay uu dhaawac ahaan isna u geeriyooday.

Mid kamid ah dadka deegaanka ayaa ka warbixiyay sida ay wax u dhaceen, wuxuuna sheegay in dilkan uu la xiriiro aano qabiil oo ka taagan halkaasi.

“Maanta waxaa dhacay dil lagu fuliyay nin reer guuraa ahaa oo ciddiisa soo rartay weerar ayaa lagu qaaday isagiina waa la dilay iyo wiil yar oo uu dhalay isna dhaawac ayuu u dhintay” ayuu yiri qof kamid ah dadka deegaanka.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Meesha ay wax ka dhaceen waxaa la yiraahdaa Beer Xaadle, Dhuusamareeb ayay bari uga aadan tahay abaare waxay u jirtaa 40 KM” ayuu mar kale yiri.

Xaalada ayaa maanta kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa aaga magaalada Dhuusamareeb oo ah halka uu dilku ka dhacay.

Illaa iyo hadda ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay mas’uuliyiinta Galmudug iyo saraakiisha ciidamada dowladda ee ka howlgala deegaanka, kuna dhacdadaasi.

Gobollada dhexe ayaa waxaa ku badan dhacdooyinka dilalka ee salka ku haya aanooyinka qabiil iyo dagaal beeleedyada oo saameyn ku yeeshay horumarka Galgaduud iyo Mudug.

Arbaco 16-Octo-2024 {HMC} Dawladda Maraykanka ayaa siisay maamulka Israa’iil muddo 30 maalmood si ay si degdeg ah u kordhiso gelitaanka gargaarka bini’aadantinimo ee Qasa ama ay halis ugu jirto dhimista kaalmada milatari ee Washington.

Fariinta ayaa ku timid warqad sir ah oo ay BBC-du xaqiijisay. Waxaa saxeexay Xoghayaha Arrimaha Dibedda ee Maraykanka, Antony Blinken iyo Xoghayaha Difaaca Maraykanka, Lloyd Austin, waa digniin qoraal ah tii ugu xoogaanayd oo Israa’iil ugu timaada saaxiibkeeda ugu weyn.

Warqadan oo la diray maalintii Axadda, ayaa noqonaysa digniintii ugu xoogganayd ee uu Maraykanku u diray xulafadiisa, waxaanay ku soo beegantay xilli ay Israa’iil weerarro cusub ka fulisay waqooyiga Qaza, kaas oo la sheegay inuu geystay khasaare badan oo rayid ah.

Waxaa kale oo warqadda lagu sheegay walaaca qotoda dheer ee Maraykanku ka qabo in Israa’iil ay diido ama hor istaagto ku dhawaad boqolkiiba sagaashan gargaarka bini’aadantinimo ee u dhexeeya waqooyiga iyo koonfurta Gaza bishii hore.

Waxaa sidaas oo kale la sheegay in warqadu dalbanayso tallaabooyin degdeg ah oo joogto ah oo ay qaado dawladda Israa’iil si ay wax uga beddesho xaaladda bini’aadantinimo ee sii xumaanaysa.

Israa’iil ayaa dib u eegeysa warqadda, sarkaal Israa’iil ah ayaa la sheegay in uu yiri, isaga oo intaa ku daray in waddanku “ay arrintan si dhab ah u eegayo” oo uu doonayo inuu “wax ka qabto walaacyada loo soo bandhigay” dhiggiisa Mareykanka.

Shir jaraa’id oo uu ku qabtay Washington Talaadadii, afhayeen u hadlay waaxda arrimaha dibadda ee Mareykanka Matthew Miller ayaa u sheegay wariyeyaasha in warqaddu ay tahay “isgaarsiin dublamaasiyadeed oo gaar ah oo aynaan doonayn inaan si guud u shaacino”.

Israa’iil ayaa horay u sheegtay in ay beegsanayso saraakiisha Xamaas ee ku sugan waqooyiga, ayna joojinayn soo gelitaanka gargaarka bini’aadantinimo.

Isniintii, hay’adda militariga Israa’iil ee mas’uulka ka ah maaraynta marinnada Gaza, Cogat, ayaa sheegay in 30 xamuul ah oo sida gargaar ka timid Barnaamijka Cunnada Adduunka ay soo galeen waqooyiga Qasa iyagoo sii maray isgoyska Erez.

Taasi waxay soo afjartay muddo laba toddobaad ah oo ay Qaramada Midoobay sheegtay in aan cunto gargaar ah an la gaarsiin waqooyiga, sahaydii muhiimka u ahayd badbaadadana ay ka dhammaanaysay 400,000 oo Falastiiniyiin ah.

Maraykanka ayaa ilaa hadda ah dalka ugu badan ee hubka siiya Israa’iil, waxaana ciidamada Israa’iil ay si weyn ugu tiirsanaayeen diyaaradaha Maraykanka, bambaanooyinka la hago, gantaalada iyo duqeymaha si ay ula dagaallamaan Xamaas.

Waraaqda ayaa sheegaysa in Israa’iil “laga bilaabo hadda iyo 30 maalmood gudahood” ay ku dhaqaaqdo tillaabooyin taxane ah oo la taaban karo si kor loogu qaado saadka gargaarka, iyadoo intaas ku dartay in guuldarradu ay “saameyn ku yeelan karto siyaasadda Mareykanka”.

Waxay soo xiganeysaa sharciyada Mareykanka ee mamnuucaya kaalmada milatari ee dalalka caqabada ku ah gaarsiinta gargaarka bini’aadanimo ee Mareykanka.

Waxay leedahay Israa’iil waa inay “kor u qaaddaa dhammaan noocyada gargaarka bini’aadantinimo ee Gaza oo dhan ka hor xilliga jiilaalka, oo ay ku jirto iyada oo awood u siinaysa ugu yaraan 350 xamuul maalintii si ay u soo galaan dhammaan afarta isgoys ee waaweyn iyo marin cusub oo shanaad ah, iyo sidoo kale u oggolaanshaha dadka ku nool al-Mawasi u guurto gudaha.

Waxa ay sidoo kale ugu baaqaysaa Israa’iil in ay soo afjarto “go’doominta waqooyiga Gaza” iyada oo dib u xaqiijinaysa in aysan jiri doonin “siyaasad dawladeed oo Israa’iil ah oo ku saabsan daad-gureynta qasabka ah ee rayidka” waqooyiga ilaa koonfurta.

Israa’iil ayaa horay ugu adkeysaneysay in aysan xaddidneyn tirada gargaarka ama gargaarka bini’aadantinimo ee la gaarsiin karo Gaza iyo guud ahaan, waxayna ku eedeysay hay’adaha Qaramada Midoobay inay ku guul-darreysteen qaybinta sahayda. Waxa ay sidoo kale Xamaas ku eedaysay in ay xadeen gargaarka, taas oo ay kooxdu beenisay.

Ka hor inta aysan Israa’iil weerar dhulka ah ku qaadin magaalada Rafax ee koonfurta Qasaa bishii May, Madaxweyne Joe Biden waxa uu joojiyay hal shixnad oo ka kooban 2,000 iyo 500lb bambaanooyin markii ugu horeysay.

Laakiin madaxweynaha ayaa isla markiiba la kulmay diidmo kaga timid xisbiga Jamhuuriga ee Washington iyo ra’iisul wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu, oo u muuqday inuu barbar dhigay “cunaqabatayn hubka”. Hakinta ayaa qayb la qaaday bishii Luulyo oo dib looma soo celin.

Horaantii Talaadadii, Guddiga Caalamiga ah ee Laanqeyrta Cas (ICRC) ayaa ka digtay in qoysaska ku nool waqooyiga Gaza ay “wajahayaan cabsi aan la qiyaasi karin, waayista kuwa ay jecel yihiin, jahawareer, iyo daal” sababtoo ah weerarka Israel oo bilowday 10 maalmood ka hor.

Milatariga Israel ayaa sheegay in ay dib ugu celiyeen dabaabaadka iyo ciidamadooda magaalada Jabalia iyo xerada qaxootiga ee ku taal magaalada, si ay xididada ugu siibaan dagaalyahanada Xamaas ee dib isku uruursaday.

Waxay amartay dadka deggan Jabalia, iyo sidoo kale deriska deriska ah ee Beit Lahia iyo Beit Hanoun, inay u guuraan al-Mawasi “aagga bani’aadamnimada”.

QM ayaa sheegtay in ku dhawaad 50,000 oo qof ay u qaxeen magaalada Gaza iyo qeybo kale oo ka tirsan waqooyiga dalkaasi. Laakiin qaar badan ayay khatar u tahay inay ka tagaan guryahooda ama ma awoodaan inay baxaan sababtoo ah way jiran ama naafo yihiin.

Arbaco 16-Octo-2024 {HMC} Masar ayaa billowday inay dhisto howlgalkeeda milateri ee Soomaaliya ka hor inta aan la gaarin 31-ka December markaasi oo ku beegan xilliga ay dowladda Soomaaliya u qabatay in ciidamada Itoobiya ay ka baxaan dalka, sida ay xaqiijiyeen ilo-wareedyo.

Qaahira waxa ay sidoo kale tababareysaa oo ay taageeraysaa ciidamada ammaanka Soomaaliya ee dagaalka kula jira maleeshiyada Al-Shabaab.

Masar iyo Soomaaliya, oo xubno ka wada ah Ururka Jaamacadda Carabta ee fadhigiisu yahay magaalada Qaahira, ayaa bishii August kala saxiixday heshiis iskaashi oo dhinaca milateriga ah. Masar ayaa tan iyo markaas u soo dirtay Muqdisho hub, la-taliyayaal ciidan, tababarayaal iyo kumaandooska la-dagaalanka argagixisada.

Kumanaan ka tirsan ciidamada Masar ayaa la filayaa in ay ku lug yeeshaan howlgalka milatari dhammaadka sanadka, sida ay sheegeen ilo-wareedyada. Itoobiya ayaa la rumeysan yahay inay Soomaaliya ka joogaan ilaa 22,000 oo askari.

Ciidamada Itoobiyaanka waxay dalka ku joogaan heshiisyo laba geesood ah, halka qayb kale ay ku joogaan in ay ka mid ka yihiin ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika ee ATMIS.

Masar ayaa ku dhawaaqday inay doonayso inay badasho ciidamada nabad ilaalinta ee Itoobiya dhamaadka sanadkan, iyadoo Soomaaliya ay si cad u taageertay.

Qaar ka mid ah ciidamada Soomaalida oo ay taageerayaan la-taliyayaal Masaari ah, ayaa ilo-wareedyadu sheegeen, in mar hore loo diray marinnada saadka ciidamada Itoobiya, si ay uga hortagaan, haddii loo baahdo, isku day kasta oo Addis Ababa ay ku doonayso inay ciidamo dheeraad ah ugu soo dirto dalka ka hor inta aan la gaarin wakhtiga kama dambaysta ah ee bixitaanka.

Ilo wareedyada ayaa shaaciyey in Itoobiya ay kordhisay ciidamadeeda Soomaaliya oo ay ku dartay 7,000, kana dhigtay 22,000 oo askari maalmo kadib markii ay Masar billowday inay hub iyo ciidan u dirto Soomaaliya.

Waxay sidoo kale si dadban u dhaleeceysay doorka milateri ee Masar ay ku leedahay Soomaaliya.

Madaxweynaha Itoobiya Taye Atske Selassie, oo xilligaas ahaa wasiirka arrimaha dibadda, ayaa sheegay in uu ka walaacsan yahay in hubka “xoogagga dibadda ay uga sii dari doonto ammaanka jilicsan [Soomaaliya] oo uu ku danbeyn doono gacanta argagixisada”, sida ay sheegtay wakaaladda wararka Itoobiya, isaga oo ula jeeday Al-Shabab.

Wasiirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya Axmed Macalin Fiqi oo ka jawaabaya hadalkaas ayaa yiri: “Sababta Itoobiya ku qasabtay hadalladan sumcad-xumada ah waa isku day ay ku doonayso in ay ku qariso hubka sharci darrada ah ee laga soo geliyo xudduudaha Soomaaliya, kaas oo gacanta u gala shacabka iyo argagixisada.”

Masar iyo Itoobiya ayaa in ka badan 10 sano waxaa ka dhaxeeyey xiisad ka dhalatay biyo-xireenka Addis-Ababa ay ka sameysay webiga Nile oo ay halis u aragto Qaahira, oo 97% biyaheeda ugu tiirsan Nile.

Ficilada Qaahira ee Soomaaliya iyo xiriirka sii kordhaya ee Eritrea ayaa xoojinaya go’aanka sii kordhaya ee Masar ay ku cadaadineyso Itoobiya inay heshiis ka gasho biya xireenka.

Soomaaliya iyo Eretria labaduba waxay ku teedsan yihiin konfurta badda cas waxayna Itoobiya ka kala xigaan oo ay deris ka yihiin koonfurta iyo woqooyi siday u kala horreeyaan.

Toddobaadki hore, madaxweynaha Masar Cabdifataax El Sisi iyo hogaamiyayaasha Soomaaliya iyo Eritrea ayaa ku kulmay magaalada Asmara halkaas oo uu ka dhacay shir madaxeed si weyn loo hadal hayay.

El Sisi oo warbaahinta kula hadlay magaalada Asmara ee caasimadda dalka Eritrea ayaa sheegay in dalkiisu “uu taageero nooc kasta ah u fidin doono dowladda aan walaalaha nahay ee Soomaaliya si ay u soo celiso ammaankeeda”

“Waxaan ka wada hadalnay talooyinka wax ku oolka ah si aan u bixinno caawimaaddan,” ayuu raaciyay. “Masar lama hari doonto wax dadaal ah ama talo ah si aan ugu u adeegno ujeedooyinka dadkeena iyo rabitaanka ummadaheena Geeska Afrika.”

Arbaco 16-Octo-2024 {HMC} Dowladda Talyaaniga ayaa faah-faahisay sababta ay u joojisay dal ku-galkii lagu bixin jiray basaboorka Soomaaliga kaas oo dhawaan ay safaraadda Talyaaniga ee Muqdihso joojisay.

Safiirka Talyaaniga u fadhiya Soomaaliya Pier Mario Daccò Coppi oo magaalada Rome kula hadlayey wariyaasha ayaa sharaxay sababta ay tallaabadaas u qaadeen.

Shurki Siciid oo ah wariye madaxbanaan oo deggan Roma kana mid ahayd wariyaal su’aalo waydiiyey safiirka ayaa sheegtay in safiir Pier Mario Daccò Coppi uu gaashaanka u daruuray in sababta loo joojiyay ay la xiriirto arrimo siyaasadeed.

Wuxuu sheegay in hakinta ay la xiriirto farsamo dhanka maamulka ah ayna wasaaradda arrimaha dibadda Talyaaniga ay hadda si toos ah ugu hawlan tahay oo ay sida ugu dhakhsiyaha badan ku xaliso.

“Maya sax ma ah in sidaa loo dhigo, waa joojin kooban, waana arrin maamul iyo qabanqaabin ku leh waaye, laakiin haba yaraatee wax siyaasad ku lug leh ma ahan waa arrin wasaaradda arrimaha dibadda Talyaaniga ay il gooniya ku hayso ayna sida ugu dhaqsiyaha badan ku xallineyso,” ayuu yiri.

Safiirka ayaa ka digay in marnaba aan arrinta la siyaasadeyn.

Dowladda Talyaaniga ayaa bishii September joojisay dal ku galkii Schengen ee la siin jiray muwaadiniinta Soomaalida ee doonayo inay u safraan qaaradda Yurub.

Safaaradda Talyaaniga ee Muqdisho ayaa qoraal ay markaas ku daabacday barteeda X (Twitter) ku sheegtay in safaaradda Nairobi ay joojisay soo saarista fiisayaasha ay soo dalbanayaan dadka haysta baasaboorka Soomaaliga.

“Waxaa la ogeysiinayaa dadweynaha in safaaradda Talyaaniga ee Nairobi ay joojisay soo saarista fiisaha Schengen, waxayna tani saameynaysaa dhammaan codsiyadaas shaqsiyaadka u gudbiyay safaaradda Talyaaniga ee Muqdisho,” ayaa lagu yiri war kooban oo ay soo saartay safaaradda.

Qoraalka safaaradda ayaana markaas laguma sheegin sababta loo joojiyay in fiisaha Talyaaniga iyo qaarada yurub. Safaaraddu waxay kaloo qoraalka ku sheegtay inay ogaysiisay wasaaradda arrimaha dibada ee dowladda Federaalka ee Soomaaliya.

Bishii Julay ee sanadkan Midowga Yurub ayaa soo jeediyay in la adkeeyo dal ku galka la siiyo dadka haysta Baasaboorka Soomaaliga.

Ujeedada talaabooyinkan ayaa lagu sheegay in Soomaaliya culeys lagu saaro in dib loogu soo celiyo dadka aan waddada saxda ah ku gelin dalalka Midowga Yurub.

Goluhu waxa uu u baahan yahay baa lagu yiri warbixintaan, “inuu ansixiyo soo jeedinta ka hor inta aan la soo bandhigin qorshahaan”.

Soo jeedinta Guddiga Midowga Yurub ayaa waxaa ka mid ah in la adkeeyo tAllaabooyinka dal ku galka lagu siinayo muwaadiniinta Soomaaliya.