Axed 8 March 2026 {HMC} Jamhuuriyadda Jabbuuti ayaa walaac xoogan ka muujisay xiisadaha sii kordhaya ee ka jira Bariga Dhexe, iyadoo Wasiirka Maaliyadda ee dalka, Ilyaas Dawaale, uu sheegay in dagaalada iyo khilaafaadka gobolka ay si weyn u saameyn karaan dhaqaale ahaan Geeska Afrika.

Wasiir Dawaale ayaa tilmaamay in xiisadaha gobolka iyo dagaalada soo cusboonaaday ay yihiin halis dhab ah oo ku wajahan dhaqaalaha Jabbuuti iyo dalalka kale ee yaryar ee ku tiirsan ganacsiga, isagoo sheegay in haddii xaaladdu sii socoto, dalka ay halis ugu jiraan hubanti la’aan dhaqaale.

“Jamhuuriyadda Jabbuuti, oo ah dal yar oo ku tiirsan ganacsiga iyo xidhiidhka dhaqaale ee gobolka iyo caalamka, waxa uu si weyn uga dhex muuqan karaa cawaaqib-xumada ka dhalan karta dagaalka Bariga Dhexe,” ayuu yiri Wasiir Dawaale.

Jabbuuti, oo ah goob muhiim ah oo dhaqaale iyo ganacsi ah, ayaa sidoo kale ah xarun muhiim u ah maraakiibta caalamiga ah, iyadoo dekedeedu ay tahay mid muhiim u ah is-dhaafsiga ganacsi ee Geeska Afrika. Waxaa la arkaa in haddii xiisadaha gobolka ay sii socdaan, dhaqaale ahaan ay dhibaato ka timaaddo, gaar ahaan ganacsiga iyo xiriirka caalamiga ah ee dalka.

Sidoo kale, khilaafaadka iyo dagaalada ayaa si joogto ah u saameyn kara geedi socodka dhaqaalaha ee dalalka ku xeeran, iyadoo dhibaatooyinka dhaqaale ay keenaan hoos u dhac ku yimaada maalgashiga, badeecadaha la keeno iyo fursadaha ganacsi ee ka jira gobolka.

Dowladda Jabbuuti waxay ku baaqday in la raadiyo xal waara oo siyaasadeed si looga hortago cawaaqib-xumada dhaqaale ee ka dhalan karta xiisadaha Bariga Dhexe.

Waxaa la filayaa in arrimahan ay sii kordhin doonaan welwelka dhaqaale ee ku wajahan Geeska Afrika, iyadoo taageero dheeraad ah loo baahan yahay si loo xaliyo xaaladda gobolka

Axed 8 March 2026 {HMC} Caasimadda Muqdisho ayaa wajahaysa cadaadis dhaqaale oo cusub kadib markii qiimaha shidaalka si lama filaan ah ugu kacay ku dhowaad 77% hal habeen gudaheed.

Ilaa maalmo ka hor, hal litir oo baasiin ah ayaa lagu iibinayay qiyaastii $0.65, balse habeenkii Jimcaha qiimaha ayaa si degdeg ah ugu booday $1.15, taasoo si toos ah u saameysay darawallada, ganacsatada iyo guud ahaan dadka magaalada.

Khabiirrada suuqyada ayaa sheegaya in kororkan degdegga ah uu xiriir la leeyahay xiisadaha militari ee sii xoogeysanaya ee Bariga Dhexe, gaar ahaan is-mari-waaga u dhexeeya Iran, Mareykanka iyo Israel, Colaaddan oo socotay maalmo badan ayaa saameyn ku yeelatay suuqyada shidaalka caalamka.

Sabab kale oo culayska sii kordhisay ayaa ah in maraakiibta shidaalka qaada ay wajahaan khataro amni iyo caymis sareeya marka ay marayaan marin-biyoodka muhiimka ah sida Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Dhanka kale, warar ku saabsan suurtagalnimada in ay carqalad ku timaado warshadaha sifaynta shidaalka iyo goobaha dhoofinta ee gobolka ayaa kordhiyay walaaca suuqyada, taasoo sababtay in qiimaha saliidda adduunka uu si degdeg ah u kaco.

Saameynta ugu weyn waxaa durba dareemay dadka ku nool Muqdisho, gaar ahaan gaadiidka dadweynaha sida caasiyada iyo Bajaaj-yada, kuwaas oo ka cabsi qaba in ay qasab ku noqoto inay kordhiyaan qiimaha dadka laga qaado.

Darawal ka shaqeeya magaalada Muqdisho oo la hadlay warbaahinta ayaa yiri: “Waxaan seexday anigoo bixinaya 65 senti, subaxdii markaan kacayna qiimuhu wuu dhaafay hal doolar, Aad bay noogu adag tahay inaan qoysaskeena masruufno haddii shidaalku sidan u qaali noqdo.”

Falanqeeyayaasha dhaqaalaha ayaa ka digaya in haddii xiisadda Bariga Dhexe sii socoto, saameyntu aysan ku ekaan doonin shidaalka oo kaliya, Waxaa laga cabsi qabaa in ay sare u kacaan qiimaha korontada iyo cuntada la soo dejiyo, kuwaas oo laf-dhabar u ah nolosha dadka ku nool Soomaaliya.

Axed 8 March 2026 {HMC} Hoggaamiyeyaasha Bulshada Bariga Afrika (EAC) ayaa ansixiyey magacaabista muwaadin Soomaaliyeed Garsoore Cabdiwahaid Warsame Cabdullaahi inuu noqdo garsoore ka tirsan Qaybta Heerka Koowaad (First Instance Division) ee Maxkamadda Cadaaladda Bulshada Bariga Afrika (EACJ), intii uu socday shir-madaxeedkii 25-aad ee madaxda dalalka xubnaha ka ah ururka oo lagu qabtay magaalada Arusha.

Shirka ayaa waxaa ka qeyb galay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo hoggaamiyeyaal kale oo ka tirsan gobolka, oo ay ku jirto Madaxweynaha Tanzania Samia Suluhu Hassan, oo ah dalka martigeliyay shirka.

Safiirka Soomaaliya u fadhiya Tanzania, Ilyaas Cali Xasan, ayaa soo dhoweeyey go’aankaas, isaga oo ku tilmaamay tallaabo muhiim ah oo u soo hoyatay Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka Bariga Afrika.

“Waxaan hambalyo diirran u dirayaa Garsoore Cabdiwahaid Warsame Cabdullaahi oo loo magacaabay Garsoore ka tirsan Qaybta Heerka Koowaad ee Maxkamadda Cadaaladda Bulshada Bariga Afrika, taas oo maanta lagu ansixiyey shir-madaxeedkii 25-aad ee Madaxda Dowladaha Bulshada Bariga Afrika,” ayuu Xasan ku yiri bayaan uu soo saaray

“Waa guul iyo sharaf u soo hoyatay Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka,” ayuu intaas ku daray, isaga oo muujiyey kalsooni ah in khibradda Cabdullaahi ay ka qeyb qaadan doonto xoojinta caddaaladda iyo ku dhaqanka sharciga ee ururka.

Soomaaliya ayaa ku biirtay Bulshada Bariga Afrika (EAC) sanadkii 2023, iyadoo noqotay dalkii sideedaad ee xubnaha ka ah ururka, kuna biirtay dalalka Kenya, Uganda, Tanzania, Rwanda, Burundi, South Sudan iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo.

Ku biiristaas ayaa loo arkay tallaabo muhiim ah oo Soomaaliya u qaaday dhinaca xoojinta isdhexgalka gobolka iyo ballaarinta iskaashiga dhaqaale iyo siyaasadeed ee ay la leedahay dalalka Bariga Afrika.

Maxkamadda Cadaaladda Bulshada Bariga Afrika (EACJ) oo xarunteedu tahay Arusha, ayaa ah garabka garsoorka ee ururka EAC, waxayna qaabilsan tahay khilaafaadka la xiriira fasiraadda iyo hirgelinta heshiiska iyo sharciyada ururka. Maxkamaddu waxay u qaybsan tahay laba qaybood: Qaybta Heerka Koowaad (First Instance Division) oo marka hore dhageysata dacwadaha, iyo Qaybta Rafcaanka (Appellate Division) oo qaabilsan racfaannada.

Axed 8 March 2026 {HMC} Dowladda Shiinaha ayaa maanta si rasmi ah ugu wareejisay Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA) deeq isugu jirta lacag caddaan ah iyo gargaar raashin, taas oo loogu talagalay in wax looga qabto xaaladaha bini’aadanimo ee ka dhashay abaaraha baahsan ee ka jira qaybo badan oo dalka ka mid ah.

Deeqdan oo ah mid gurmad deg-deg ah ah ayaa ka kooban $2 milyan oo si gaar ah loogu talagalay howlaha gurmadka iyo raashin la gaarsiin doono dadka tabaaleysan.

Munaasabaddii lagu wareejinayay deeqdan, ayaa lagu caddeeyey in kaalmadaan loola jeedo in lagu xasiliyo nolosha dadka ku dhaqan 72 degmo oo ay abaaruhu saameeyeen, iyadoo si gaar ah xoogga loogu saari doono 45 aag oo laga soo sheegay xaalado aad u daran.

Guddoomiyaha Hay’adda SoDMA ayaa ka mahadceliyey taageerada joogtada ah ee dowladda Shiinaha ay la garab taagan tahay shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed, isagoo xusay in kaalmadan ay kusoo beegantay xilli baahi weyn loo qabo.

Dowladda Shiinaha ayaa dhankeeda sheegtay in deeqdan ay qayb ka tahay xiriirka saaxiibtinimo ee soo jireenka ah ee ka dhexeeya labada dal, ayna ka go’an tahay inay sii wadaan taageerada ay siiyaan Soomaaliya si looga gudbo dhibaatooyinka is-daba-joogga ah ee ka dhasha isbeddelka cimilada iyo abaaraha.

Axed 8 March 2026 {HMC} Shir ku qabsoomaya muuqaalka fogaan-aragga ayay maanta yeelanayaan Wasiirrada Arrimaha Dibadda Dalalka ku bahoobay Jaamacadda Carabta si ay uga arrinsadaan Xaaladda Bariga Dhexe gaar ahaan duqaynta Iiraan ay ku beegsatay Khaliijka.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya oo horay u cambaaraysay weerarradaas ayaa markale codkeeda ku biirin doonta sida ay uga xun tahay duqaymaha Iiraan ee khasaaraha naf iyo mid maaliyadeed gaarsiiyay dhowr Dal oo carab ah.

Soomaaliya ayaa lagu wadaa in ay soo jeediso helitaanka nabad waarta oo aan shuruud ku xirnayn oo Bariga Dhexe ku faafta, waxa ay meel fog ka istaagi doontaa cid weliba oo ka shaqanaysa colaad ama dhibaato sida wararku sheegayaan