Sabti, 26 Abriil, 2025 {HMC} Guddoomiyaha Midowga Afrika, Maxamuud Cali, ayaa shaaca ka qaaday in howlgalka nabad-ilaalinta ee ka socda Soomaaliya uu wajahayo caqabado dhaqaale, isagoo si degdeg ah ugu baaqay beesha caalamka in la bixiyo $190 milyan oo doollar, si howlgalku u sii socdo loona ilaaliyo guulihii laga gaaray dagaalka ka dhanka ah argagixisada.

Mudane Maxamuud Cali oo khudbad ka jeedinayay shir heer sare ah oo looga hadlayay xaaladda Soomaaliya, ayaa sheegay in taageerada dhaqaale ay muhiim u tahay sii socoshada howlgalka AUSSOM (African Union Somalia Support Mission), gaar ahaan xilligan ay Soomaaliya ku jirto marxalad xasaasi ah oo dhanka amniga ah.

“Haddii aan si degdeg ah loo helin dhaqaalaha loo baahan yahay, waxaa jiri kara hoos u dhac weyn oo ku yimaada howlgallada amni, taasoo halis gelin karta dadaallada la sameeyay sanadihii u dambeeyay,” ayuu yiri Guddoomiyaha Midowga Afrika.

Howlgalka AUSSOM oo beddelay AMISOM sanadkii hore, ayaa haatan wajahaya marxalad kala guur ah, iyadoo lagu wado in Soomaaliya si buuxda ula wareegto mas’uuliyadda amniga dalka. Si kastaba ha ahaatee, dhaqaale la’aan iyo qalab xumo ayaa caqabad ku noqday hirgelinta qorshayaashaasi.

Midowga Afrika ayaa codsigan u diray Qaramada Midoobay, Midowga Yurub, iyo dalalka saaxiibka la ah Soomaaliya, si loo xoojiyo howlgalka loogana hortago in kooxaha xagjirka ah ay fursad u helaan inay mar kale ku xoogaystaan qaybo ka mid ah dalka.

Baaqan ka yimid Guddoomiyaha Midowga Afrika wuxuu muujinayaa baahida degdegga ah ee loo qabo taageero dhaqaale, si Soomaaliya loo gaarsiiyo xasilooni waarta. Beesha caalamka ayaa hadda wajahay mas’uuliyad adag oo ah in aysan dib ugu dhicin dadaallada nabad-dhisidda ee dalka Soomaaliya.

Sabti, 26 Abriil, 2025 {HMC} Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya oo laga soo doorto Jubbaland ayaa ku eedeeyay dowladda federaalka inay olole militari oo sharci-darro ah ka bilowday gobolka Gedo, waxayna ka digeen in duullaankani uu halis gelinayo xasilloonida deegaanka isla markaana uu ka hor imanayo Dastuurka ku-meel gaarka ah ee dalka.

War-murtiyeed wadajir ah oo erayo adag lagu dhigay oo ay soo saareen, ayay 32 xildhibaan ku cambaareeyeen geynta ciidamada federaalka ee degmada Beled-Xaawo. Waxay ku tilmaameen tallaabadan “duullaan militari oo aan sabab lahayn oo lagu beegsanayo shacabka Jubbaland” iyo mid “sababaya cabsi iyo barakac soo food saara dadka rayidka ah.”

“Awoodda militari ee ay dowladda federaalku u adeegsanayso deegaannada nabdoon ee Jubbaland waa daandaansi aan cudurdaar lahayn,” ayay yiraahdeen xildhibaannada. “Ololahan wuxuu wiiqayaa xasilloonida gobolka, waana ixtiraam-darro ka dhan ah nidaamka federaalka.”

Xildhibaannadu waxay ku boorriyeen Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed inay si degdeg ah u joojiyaan hawlgalka ayna ciidamadooda kala baxaan Beled-Xaawo. Waxay ku andacoodeen in saraakiil sare oo ay ku jiraan wasiirro iyo taliyeyaal ciidan ay ka dambeeyaan damaca ah in si toos ah loola wareego maamulka gobolka.

Waxay sidoo kale cambaareeyeen magacaabista ay dowladda federaalku u samaysay wax ay ku tilmaameen guddiyaal aan dastuurka waafaqsanayn oo aan matalin shacabka si ay u kormeeraan arrimaha gobolka Gedo, iyagoo ka digay in tallaabooyinka noocaas ah ay kicin karaan qalalaase cusub.

Marka laga soo tago welwelka dhanka militariga, xildhibaannadu waxay dowladda federaalka ku eedeeyeen inay siyaasadaysay gargaarka bani’aadannimada iyagoo gargaarkii caalamiga ahaa ka joojiyay deegaannada taageersan Jubbaland. Waxay arrintan ku sifeeyeen nooc ka mid ah ciqaab wadareed oo aan keliya ku xadgudbayn axdiga federaalka Soomaaliya laakiin sidoo kale abuuraysa tusaale halis ah mustaqbalka.

“In bulshooyin dhan lagu ciqaabo aragtidooda siyaasadeed waa arrin aan dastuurka waafaqsanayn oo aan anshax ahaan la difaaci karin,” ayay hadalkooda raaciyeen.

Xildhibaannadu waxay ka codsadeen saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya inay si dhow ula socdaan xaaladda ayna cadaadis ku saaraan dowladda federaalka inay u hoggaansanto mabaadi’da dastuuriga ah. Waxay ka digeen in tallaabooyinka aan la xakamayn ee dowladda federaalku ay burburin karaan midnimada qaranka ayna carqaladayn karaan dadaallada lagu doonayo xasilinta dalka.

“Waxaan ka codsanaynaa xulafada Soomaaliya inay dhowraan nidaamka federaalka ayna ka hortagaan ku takrifalka hay’adaha qaranka ee loo adeegsanayo dano siyaasadeed,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka.

Gobolka Gedo, gaar ahaan degmada Beled-Xaawo, ayaa xudun u ahaa khilaaf soo jireen ah oo u dhexeeyay dowladda federaalka iyo maamulka Jubbaland. Isku dhacyo soo noqnoqday, sheegashooyin iska soo horjeeda oo dhanka awoodda maamul, iyo is afgaran-waa ku saabsan isku-duwidda amniga ayaa xumeeyay xiriirka labada dhinac sannado badan.

War-murtiyeedkan ayaa muujinaya sare u kac ku yimid luqadda siyaasadeed ee ay adeegsanayaan xildhibaannada taabacsan Jubbaland, wuxuuna ku soo aadayaa xilli ay jiraan dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo cusub oo ay wadaan ciidamada federaalka.

War-murtiyeedka waxaa saxiixay 32 xildhibaan, oo ay ku jiraan shakhsiyaad miisaan leh sida Dr. Mursal Maxamed Khaliif, xildhibaan Faadumo Faarax Aadan, iyo Senator Maryan Faarax Kaahiye.

“Haddii tallaabooyinkan ay sii socdaan,” ayay yiraahdeen xildhibaannadu, “Dowladda Federaalku waxay qaadi doontaa mas’uuliyadda buuxda ee cawaaqibka ka dhasha.”

Sabti, 26 Abriil, 2025 {HMC} Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka hadlay xiriirka dowladda Soomaaliya la leedahay quwadaha shisheeye, sida Turkiga, Imaaraadka Carabta iyo Mareykanka, oo hadda ah saddex dal ee ugu saameynta badan Soomaaliya.

Madaxweynaha ayaa sheegay in siyaasadda arrimaha dibedda ee xukuumaddiisu ku dhisan tahay iskaashi ay Soomaaliya kula jirto cid kasta oo dan wanaagsan ka leh dalka, iyadoo lagu saleynayo mabda’a ah nabad iyo is ixtiraam.

“Waxaan ku shaqeynaa hal mabda’ oo asasi ah: Soomaaliya oo nabad la ah gudaha dalkeeda iyo deriskeedaba. Dal walba waxaan ula macaamilnaa si waafaqsan qaabka ay noola macaamilaan,” ayuu yiri.

Isagoo tusaale u soo qaatay Turkiga, ayuu xusay in dalkaasi uu maalgelin ku sameynayo dhaqaalaha buluugga ah ee Soomaaliya, halka shirkado Mareykan ah ay maalgeshanayaan qeybta shidaalka iyo gaaska.

“Turkigu wuxuu maalgelinayaa dhaqaalaha buluugga ah. Laakiin ma ahan dalka keliya ee shisheeye ee raba inuu Soomaaliya maalgeshto; waxaa sidoo kale jira shirkado Mareykan ah oo maalgelinaya qaybaha shidaalka iyo gaaska. Dhammaan hawlahan waxaan u wadnaa si waafaqsan sharciga, oo leh daahfurnaan buuxda,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Dowladda Turkiga ayaa toddobaadkan kordhisay joogitaankeeda milateri ee Soomaaliya, ka dib markii Al-Shabaab ay dhawaan weerar culus ku qaadday meel ku dhow Muqdisho. Tallaabadan ayaa ka dhalatay walaaca sii kordhaya ee Ankara ka qabto xaaladda amni ee dalka, sida ay ilo dhowr ah oo xog-ogaal u ah arrintan u sheegeen Middle East Eye.

Toddobaadkan gudihiisa, Turkiga wuxuu Soomaaliya geeyay ciidamo ku dhow 500 oo askari. Tiradan ayaa ku dhowaad laba-laabaysa shaqaalaha milateri ee Turkiga ee Soomaaliya horay u joogay.

Ciidamadan cusub ayaa loo xil-saaray inay ilaaliyaan oo ay dayactiraan saldhigga milateri ee Turkiga, ee loo yaqaanno Turksom. Sidoo kale, waxay hawl-gelin doonaan diyaarado aan duuliyaha lahayn oo hubeysan oo lagu weerari doono Al-Shabaab, waxayna sugayaan amniga dekedaha Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa ku adkeystay in siyaasadda xukuumaddiisu tahay mid u taagan ilaalinta madax-bannaanida dalka, iyadoo aan la oggolaan doonin faragelin shisheeye oo carqaladeyn karta siyaasadda gudaha.

Sabti, 26 Abriil, 2025 {HMC} Jubbaland ayaa sheegtay in aysan ‘aqoonsanayn’ kaarka Aqoonsiga Qaranka ee Hay’adda NIRA ay bixiso, si lamid ah Puntland oo horay u diiday.

Wasaaradda Arrimaha Gudaha Jubbaland ayaa soo saartay war-saxaafadeed ay bulshada reer Jubbaland ku wargalinayso in sharci kasta oo aan heshiis lagu ahayn aysan qayb ka ahayn reer Jubbaland.

“Wasaaradda Arrimaha Gudaha Jubbaland waxay cadeenaysaa in aysan aqoonsaneyn waxa loogu yeeray kaarka Aqoonsinga Qaranka oo aan haysan sharciyad heshiis lagu yahay,” ayaa lagu yiri qoraalka Jubbaland.

Waxay sheegeen in Kaarka Aqoonsiga Qaranka ay u arkaan wax loogu talagalay in lagu “meelmarsado dano siyaasadeed.”

“Wasaaradda Arrimaha Gudaha Jubbaland waxay Bulshada ree Jubbaland ku wargalinaysaa in aysan ka qayb qaadan wax kasta oo jabinaya sharciga iyo qaanuunka u dagsan Dowladda Jubbaland,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Jubbaland ayaa sheegtay in dadka deegaanada ay ka taliso ku nool looga baahanyahay inay raacaan nidaamka iyo shuruucda u dagsan “Dowladda Jubbaland” ayna ka feegjignaadaan wax kastoo dhibaato u keeni kara.

Dowladda Jubbaland waxay xoogga saaraysa hormarinta danaha shacabka Jubbaland, waxayna marwaliba ka shaqenaysaa u adeegidda Bulshada Jubbaland ee wakiilatay,” ayaa lagu yiri warqadaan ay soo saartay wasaaradda arrimaha arrimaha gudaha Jubbaland.

Puntland ayaa horay u diiday Hay’adda NIRA ee bixisa kaarka qaran ee aqoonsiga dadweynaha, waxayna sameysteen Hay’ad kale oo ayada lamid ah, taas oo dowladda federaalka ay ka hortimid, kana soo saartay war-saxaafadeed ay ku sheegtay in Saciid Deni uu carqaladeynayo Hay’adihii sharciga ahaa ee dalka.