Isniin 30, Dec 2024 {HMC} Kadib markii uu si weyn hoos ugu dhacay saameynta Faransiiska ee Qaaradda Afrika, iyadoo Faransiisku lumiyay awooddiisa dalal badan oo ku yaalla Geeska iyo galbeedka Afrika, Paris ayaa dadaal ugu jirta sidii ay u soo celin lahayd saameyntii hore iyo sidii ay u ilaalin lahayd waxa ay ka haysato.

Sida ay sheegayaan qaar ka mid ah khubarada iyo dabagalayaasha xaaladaha siyaasadeed ee Afrika, hadalladii madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron iyo hawlgallada ciidamada Faransiiska ee qaaradda ayaa kiciyay su’aalo iyo sharaxaadyo badan oo ku saabsan qorshayaasha Paris ee soo celinta saameyntii ay lumisay ee Afrika.

Hoos u dhaca saameynta Faransiiska ee Afrika
Kadib guul darradii weynayd ee Faransiiska, iyadoo ay lumisay saameyntii ay ku lahayd dalalka Saaxil (Mali, Niger, iyo Burkina Faso) iyo Jamhuuriyadda Afrika Dhexe, Faransiiska ayaa dhawaan ka mid noqday dalalka kale ee aan ka jirin saameyn xoog leh, sida Chad iyo Senegal, kuwaasoo ku dhawaaqay dhammaadkii Noofambar ee 2023 inay joojiyeen joogitaanka milatariga Faransiiska iyo heshiisyadii iskaashiga difaaca ee jiray.

Tallaabooyinkaas ayaa ku waajibiyay ciidamada Faransiiska inay ka baxaan dalalkaas.

Qorshaha Soo Celinta Saameynta Faransiiska ee Afrika

Sida uu sheegay Maxamed Cali Gabaani, khabiir ku xeeldheer arrimaha Afrika, hadalladii uu sheegay Macron iyo dhaqdhaqaaqyada ciidamada Faransiiska ee qaaradda waxay muujinayaan qorshe cad oo Faransiisku uu doonayo inuu ku soo celiyo saameyntiisa, gaar ahaan laga bilaabo xeebaha Badda Cas iyo Geeska Afrika, iyadoo la tixgelinayo kororka saameynta Turkiye ee gobolka.

Faransiisku wuxuu u arkaa Jabuuti inay tahay “xisaabtiisa xoogga ugu weyn” ee Afrika, sidaas darteed waxay noqon doontaa saldhigga ciidamada Faransiiska ee ka hawlgelaya dalalka deriska ah, si ay ugu soo celiyaan awoodda badda Cas.

Jabuuti: Xarunta Guud ee Faransiiska

Jabuuti, oo ah saldhigga ugu weyn Faransiiska ee Afrika, ayaa loo arkaa inay muhiimad weyn u leedahay qorshaha Faransiiska.

Faransiisku wuxuu sidoo kale heshiis cusub la galay Jabuuti oo lagu kordhinayo iskaashiga milatariga ee 10 sano kale, iyadoo la kordhinayo awoodda ciidan ee Faransiisku ku leeyihiin Jabuuti, si ay u noqoto xarunta laga bilaabo hawlgallada milatariga Faransiiska ee gobolka.

Faransiisku wuxuu ku raacsan yahay inay Jabuuti noqon doonto xarunta ugu muhiimsan ee ka hawlgelaysa dalalka kale ee ku yaalla Geeska Afrika.

Faransiisku wuxuu ku lug leeyahay xaaladaha gudaha ee Afrika
Intaas waxaa dheer, Faransiisku wuxuu si qarsoodi ah uga shaqeynayaa kordhinta saameyntiisa gudaha dalalka Afrika, gaar ahaan Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe, halkaas oo uu si cad uga taageerayo mucaaradka dalka iyo sidoo kale in la abuuro xaalad khilaaf, si loo saameeyo siyaasadda gudaha ee dalalkaas.

Faransiisku wuxuu qorsheynayaa inuu ka faa’ideysto mucaaradka gudaha iyo xaaladaha siyaasadeed, si uu dib ugu soo celiyo saameyntiisa.

Turkiye iyo Saameynta Korortay ee Geeska Afrika

Dhinaca kale, saameynta Turkiga ee Geeska Afrika iyo badda Cas ayaa noqotay caqabad weyn oo ku wajahan Faransiiska.

Dalalka ugu muhiimsan Geeska, sida Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa ku jira saameyn xooggan oo ka timaadda Turkiye, waxaana jira iskaashi milatari iyo heshiisyo ganacsi oo labadaas dal uu Turkigu la galay.

Tani waxay Faransiisku u arkaan inay tahay khatar weyn, maadaama Soomaaliya ay tahay meel muhiim ah oo ay Faransiisku doonayaan inay saameyn ku yeeshaan.

Macron iyo Itoobiya

Macron wuxuu sidoo kale muujiyey taageeradiisa Itoobiya ee codsigeeda ah inay heli karto marin badeed oo loo aqoonsado inuu yahay “dalab sax ah,” isagoo sidoo kale ballan-qaaday taageero dhaqaale iyo iskaashi milatariga oo dheeri ah.

Sudan iyo Xiisadda Gobolka

Dalka Sudan ayaa sidoo kale ku jira siyaasadda Faransiiska, iyadoo la sheegay in Faransiisku uu si qarsoodi ah ugu taageero kooxaha qaarkood sida “Difaaca Xoogga” ee ay taageerto.

Iskaashigaan ayaa noqon kara qayb ka mid ah dadaalka Faransiiska ee loogu talagalay inuu ka faa’ideysto xaaladda siyaasadeed ee gobolka.

Gabagabadii, dhaq-dhaqaaqyada Faransiiska ee Afrika iyo kororka saameynta dalalka kale sida Turkiga waxay keeni kartaa khilaaf iyo khalalaase waaweyn oo saameyn ku yeelan doona nabadda gobolka.

W/Q: Maxamed Saadig oo ah cilmi-baare ku takhasusay arrimaha Bariga Dhexe iyo Afrika.

Isniin 30, Dec 2024 {HMC} Dowladda Soomaaliya ayaa dowladda Burundi uga mahadcelisay kaalintii ay ka soo qaadatay howlgalladii AMISOM iyo ATMIS, maadaama ay xalay ku dhawaaqday inay ka hareyso howlgalka cusub ee 2025 ka bilaabanaya Soomaaliya oo loo bixiyey AUSSOM.

Dowladda Burundi ayaa ka carootay tirada yar ee dowladda Soomaaliya ay u qoondeysay, maadaama 1,000 askari loo ogolaaday inay ku soo darsadaan ciidanka loo qaadanayo howlgalka cusub ee AUSSOM, Wasiirrada Gaashaandhigga iyo Arrimaha Dibadda ayaa ka hadlay dalabka Burundi ay uga hareyso howlgalka cusub.

Ugu horeyn, Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Axmed Macalin Fiqi ayaa muujiyay sida ay dawladda Soomaaliya uga mahadcelinayso ciidamada Burundi ee ka soo qeyb qaatay howlgalladii AMISOM iyo ATMIS, naf-hurnimadii, taageeradii, soo nooleyntii amniga Soomaaliya iyo la dagaallankii kooxaha argagixisada ah.

“Geesinimadooda Ciidamada Burundi waxay ku duugan tahay taariikhda, Soomaaliyana waligeed way uga mahadceli doontaa dhaxalkooda ka qeyb qaadashadii dowlad-dhiskeeda,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Axmed Macalin Fiqi.

Dhankiisa, Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa dhambaal hambalyo ah u diray dhiggiisa Wasiirka Difaaca Qaranka iyo Ciidamada Jamhuuriyadda Burundi, isagoo yiri, “Inkastoo aan ka xunahay in la isku afgartay tirada aad saluugteen ee loo qoondeeyey doorka howlgalkaas ee Burundi, hadana waxaan ixtiraamaynaa go’aankaaga, waxaan ku qasbanahay in aan qirno ka qaybgalka aan BNDF ee AUSSOM.”

Qoraalka Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa intaas ku sii daray “Anagoo taas ka duulayna, waxaan si xushmad leh uga codsanaynaa xafiiskaaga Mudane Wasiir, inuu noo soo diro koox farsamo oo si habsami leh u bilaaba doorka ciidanka Burundi ee dhamaadka shaqada ATMIS iyo ku wareejinta amniga ee ciidamada Qaranka Soomaaliyeed.”

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ciidamada Burundi uga mahadcelisay naf-hurnimadii iyo garab istaagii ay u muujiyeen, “Waligeen ma iloobi doono abaalka Burundi” ayey dheheen wasiirrada difaaca iyo arrimaha dibadda Soomaaliya.

Isniin 30, Dec 2024 {HMC} Hogaamiyaha Suuriya ayaa Axaddii sheegay in muddo afar sano ah ay qaadan karto xilliga la qaban doono doorasho ka dhacdo Suuriya, isaga oo intaasi raaciyay in ay qorsheynayaan sidi loo kala diri lahaa kooxdiisa islaamiga ah ee hogaaminaysay kacdoonka dalkaasi ee xakunka looga tuuray dowladdii taliskii Bashar Al Asad ee muddada dheer dalkaasi xakumayay.

Ahmad al-Sharaa, oo hoggaamiya Jabhadda Xayat Taxrir Al Sham, oo ah kooxda majaraha u heysa dhaq dhaqaaqyada hadda la wareegay awoodda Suuriya, ayaa hadalkaasi ka sheegay wareysi uu siiyay telefishanka laga leeyahay Sacuudiga ee Al Carabiya.

Hadalkan ayaa imanaya kaddib ku dhawaad muddo bil ah oo ay xakunka hayaan, ka gadaal marki ay sidi biriqdi oo kale gobollada dalka oo dhan uga xureeyeen dhammaan ciidanki dowladdii waqtiga dheereyd ee reer Asad, taas oo Suuriya xakumay muddo ka badan 50 sano.

Kacdoonkaasi ayaa soo billowday sannadki 2011-ki, waxaana ku dhintay tobnaan kun, halka malaayiin kale ay qaxeen ama barakacaeen.

Axmed Al Sharca wuxuu sheegay in ay waqti qaadan doonto doorasho xor ah, iyadoo oo loo baahan yahay buu yiri ciidamo kala duwan, wadahadallo siyaasadeed iyo in dib loo qoro dastuurka Suuriya. Wuxuu kaloo sheegay in kaabayaasha dalka ay aad u liitaan loona baahanyahay dib u dhis cusub loo lagu sameeyo Suurya.

Isniin 30, Dec 2024 {HMC} Dalka Itoobiya, tobnaan qof ayaa la sheegay in ay ku dhinteen shil baabuur oo ka dhacay waddo ku taalla gobolka Sidama ee koofurta Itoobiya.

Sarkiisha gobolka iyo kuwa xaafimaadka ee Isbitaallada ayaa VOA-da u sheegay in ugu yaraan 71 qof ay ku dhinteen Shilka ka dhacay degmada Bona oo ku taalla bariga Sidama. Sidama ayaa dhanka koofureed uga beegan magaalada Addis Adaba.

Mate Mengesha, oo ka mid ah madaxda dowladaha hoose ee deegaanka ay masiibadu ka dhacday ayaa VOA-da laanta Itoobiya u sheegay, in shilku ka dhacay wabiga Galana oo 125 u jira magaalada Hawassa ee caasimadda Ismaamulka Sidama.

Wuxuu sheegay in baabuur kuwa xamuulka ah oo waday rakaab fara badan uu ka baxay buundo ama bariij uu marayay kaddibna ku dhacay webiga.

Dadka dhintay ayaa isugu jiray 68 rag ah iyo saddex dumar ah. Dhibanayaasha ayaa la sheegay in ay kasoo laabanayeen xaflad aroos, kuna sii jeedeen guryahooda.

Axad 29, Dec 2024 {HMC} Dowladda Burundi oo ka mid ah dalalka ay ciidamada ka joogaan Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday in aysan ka qeyb qaadan doonin howlgalka nabad ilaalinta ah ee soo socda, sababo la xiriira is afgarad la’aan u dhexeysa Burundi iyo Soomaaliya oo ku aaddan tirada ciidamada loo ogolaanayo in la geeyo Soomaaliya.

War ayaa lagu sheegay qoraal uu soo saaray ergayga joogtada ah ee Dowladda Burundi u jooga Midowga Afrika (AU), H.E. Willy Nyamitwe.

Arrintaan ayaa salka ku haysa markii dowladda Burundi ay saluug ka muujisay tirada ciidamada Burundi ee ku biiri doonaan AUSSOM, iyadoo la sheegay inay ahaan doonaan tiro aad u yar marka loo eego tiradii horey uga joogtay Soomaaliya.

Inkastoo ay wada hadleen labada dal, haddana waxay ku guuldareysteen inay gaaraan heshiis is afgarad ah, taasoo keentay in Burundi ay isaga baxdo howlgalka.

Danjire Nyamitwe oo wadahadal qadka taleefonka ah la yeeshay guddoomiyaha Golaha Nabadada Midowga Afrika, ayaa muujiyay sida ay Burundi uga niyad jabsan tahay xaaladdan. Wuxuu sidoo kale ku celiyay sida ay Burundi uga go’an tahay inay taageerto xasilloonida gobolka iyadoo loo marayo siyaabo kale.

Go’aanka Burundi ayaa saameyn ku yeelan kara diyaargarowga howlgalka AUSSOM si ay u gudato waajibaadkeeda. Burundi ayaa haatan ka mid ah dalalka hormuudka ka ah howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya.