Talaado 31 March 2026 {HMC} Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamsa Cabdi Barre, ayaa caawa khudbad uu ka jeediyay magaalada Muqdisho si adag uga hadlay wixii ka dhacay magaalada Baydhabo, isagoo weerar afka ah ku qaaday mucaaradka iyo sidoo kale madaxweynihii iscasilay ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta Gareen).

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in xaaladda Baydhabo ay si buuxda gacanta ugu hayaan Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed, isagoo caddeeyay in aan la aqbali doonin doorasho dadban ama wax kasta oo horseedi kara kala aargoosi qabiil.

“Baydhabo waxaa gacanta ku haya dowladda Federaalka, Doorasho dadban ma jirto, lamana ogolaanayo wax kasta oo keeni kara kala aargoosi qabiil,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa.

Sidoo kale, Xamsa Cabdi Barre ayaa si toos ah u dhaliilay Lafta Gareen, isagoo sheegay in dhammaadka siyaasaddiisu uu noqday mid liita, inkastoo uu hore door muhiim ah uga soo qaatay arrimo waaweyn oo qaran.

“Saaxiibkay Cabdicasiis Lafta Gareen ma jeclayn in taariikhdiisa uu ku soo gabagabeeyo wixii maanta dhacay, balse nasiib darro khaatumadiisu sidaas ayay noqotay,” ayuu yiri Xamsa.

Dhanka kale, Ra’iisul Wasaaraha ayaa si kulul uga hadlay siyaasiyiinta mucaaradka ee hambalyeeyay Lafta Gareen, isagoo ku tilmaamay tallaabadooda mid aan miisaan weyn lahayn.

“Siyaasiyiinta nin laba saac isku doortay u hambalyeeyay waxa ay haayeen, haddii ay intaas ahayd, barasho wanaagsan ayaan leenahay,” ayuu ku daray.

Inkasta oo uu dhaliilay madaxweynihii hore Koonfur Galbeed, haddana Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in Lafta Gareen uu door muhiim ah ka soo qaatay guulaha dowladda Federaalka, sida dadaalladii deyn cafinta, dhammeystirka dastuurka iyo hirgelinta nidaamka doorashada qof iyo cod.

Ugu dambeyn, Xamsa Cabdi Barre ayaa sheegay in shacabka Koonfur Galbeed ay heli doonaan hoggaan ay si toos ah u doortaan, taasoo qayb ka ah qorshaha dowladda ee dimuqraadiyeynta dalka.

Talaado 31 March 2026 {HMC} Wasiirka Amniga Gudaha ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Jeneraal Abdullahi Sheikh Ismail – Fartaag, ayaa daah-furay Barnaamijka Taageerada Xasilinta Wadajirka ah, Awood-siinta Wasaaradda Amniga Gudaha (MOIS) iyo Ciidanka Nabad-ilaalinta Midowga Afrika (AUSSOM), kaas oo ujeedkiisu yahay xoojinta awoodda hay’adaha amniga, horumarinta wada-shaqeynta istiraatiijiga ah, iyo taageeridda dadaallada xasilinta iyo nabad-ilaalinta ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Munaasabadda daah-furka waxaa ka qeyb galay masuuliyiin sare oo ka kala socday hay’adaha amniga ee dowladda, wakiillo ka socday Ciidanka Nabad-ilaalinta Midowga Afrika (AUSSOM), madax ka socotay UNSOS,, oo door muuqda ka qaadatay taageerada hirgelinta barnaamijkan. Sidoo kale, waxaa goob-joog ka ahaa Jeneraal Asad Cismaan Cabdullaahi, Taliyaha Booliska Soomaaliyeed Danjire Aweys Xaaji Yuusuf Axmed, La-taliyaha Amniga Qaranka ee Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Cabdicasiis Cabdiraxmaan Yuusuf, Isuduwaha Qaranka ee Mashruuca Japan ee MOIS-AUSSOM, iyo Mudane Badri Maxamed Axmed, La-taliye Sare ee Xafiiska Amniga Qaranka.

Wasiirka Amniga Gudaha Mudane Fartaag, ayaa xusay in barnaamijkani muhiim u yahay horumarinta tayada iyo waxtarka hay’adaha amniga, isagoo diiradda saaraya kobcinta aqoonta iyo xirfadaha shaqaalaha, tayeynta qalabka, iyo casriyeynta hababka shaqo si loo dhiso nidaam amni oo waara, hufan, isla markaana ku dhisan isla-xisaabtan iyo wada-shaqeyn joogto ah.

Wasiirku waxa uu si gaar ah uga mahadceliyey Dowladda Japan taageerada joogtada ah ee ay siiso dadaallada dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aaddan xasilinta, dib-u-dhiska hay’adaha amniga, iyo horumarinta nabadda iyo xasilloonida dalka, isaga oo carrabka ku adkeeyey muhiimadda ay leedahay sii xoojinta iskaashiga caalamiga ah si loo gaaro amni iyo horumar waara.

Isniin 30 March 2026 {HMC} Cabdicasiis Xassan Maxamed oo ku magac dheer Laftagareen ayaa markii ugu horreysay sanadkii 2018 loo doortay madaxweynaha Koofur Galbeed.

Wuxuu ku dhashay degmada Luuq ee gobolka Gedo, sanadkii 1970.

Waxbarashadiisii dugsiga hoose, dhexe iyo sare wuxuu ku qaatay isla degmada Luuq. Wuxuu Luuq ka ahaa macallin iskuul. Magaalada Muqdisho ayuu jaamacad ka dhigtay. Xilal badan ayuu na dowladihii dalka soo maray ka soo qabtay.

Sanadkii 2007 wuxuu ahaa maamule ku xigeenkii Furdada Xamar.

Sanadkii 2008 wuxuu xukuumaddii raysal wasaare Nuur Cadde ka soo noqday wasiirka shaqada iyo arrimaha bulshada. Sanadkii 2009 wuxuu xukuumaddii Cumar Cabdirashiid ka noqday wasiirka gaadiidka iyo arrimaha badda.

Isla xukuumaddii Cumar Cabdirashiid wuxuu sanadkii 2010 ka noqday wasiirka xannaanada xoolaha. Xukuumaddii raysal wasaare Maxamed Cabdullaahi Farmaajo wuxuu noqday wasiiru dowlaha boostada, isgaarsiinta iyo warfaafinta.

Xukuumaddii Cabdiweli Sheekh Axmed wuxuu noqday wasiir ku xigeenka kalluumeysiga. Xukuumadda raysal wasaare Xasan Cali Kheyrre wuxuu ka noqday wasiiru dowlaha wasaaradda ganacsiga.

Wuxuu u tartamay guddoomiye baarlamaan. Wuxuu noqday wasiirka tamarta iyo kheyraadka biyaha.

Xigasho BBC

Isniin 30 March 2026 {HMC} Wararka laga helayo magaalada Baydhabo ee xarunta kumeel gaarka ah ee Maamulka Koonfur Galbeed ayaa sheegaya in khasaare dhimasho iyo dhawaacba leh uu dhaliyay dagaalkii saaka ka dhacay duleedka iyo gudaha magaalada.

Dhakhtar ka tirsan Cisbitaalka Guud ee gobolka Bay oo diiday in magaciisa la sheego ayaa BBC-da u sheegay in 25 qof oo qaba dhaawacyo ka soo gaaray xabado iyo walxa qarxa la geeyay cisbitaalka, 5 kamid ah dhaawacyada la geeyay cisbitaalka ayaa qaba dhawaacyo halis ah.

Sidoo kale waxa Isbitaalka la geeyay labo qof oo mayda oo xabado ku dhaceen.

Illaa hadda tirkoob sax ah lagama soo saarin khasaaraha naf iyo maalba leh ee uu dhaliyay dagaalkii saaka ka dhacay duleedka iyo gudaha magaalada baydhabo.

Dhanka kale, shalay qoraal uu soo saaray isku duwaha arrimaha bini’aadantinimada ee Soomaaliya Mr. George Conway ayaa lagu sheegay in xiisadaha iyo iska horimaadyada dhowaan ka dhacay Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ay barakiciyeen ku dhowaad 45,000 oo qof, iyadoo qoysaska ay ku qasbeen inay u qaxaan goobo ay aad ugu yar yihiin adeegyada asaasiga ah iyo gargaarka bini’aadantinimo.

“Waxaan ka walaacsanahay in dadka ay saameysay ay ku jiraan dadka ugu nugul—kuwaas oo boqolkiiba 30 ay markii horeba ku noolaayeen xeryaha barakacayaasha—isla markaana horey ula tacaalayay saameynta isbiirsaday ee abaaraha ba’an. Gaar ahaan, haweenka, carruurta, dadka waayeelka ah, iyo dadka baahiyaha gaarka ah qaba ee dhowaan barakacay ayaa hadda wajahaya khataro xagga badbaadada ah iyo xaalado bini’aadantinimo oo ka sii daraya oo ka jira hareeraha magaalada Baydhabo.

Waxaan ku dhiirigelinayaa dhammaan dhinacyada inay dhowraan waajibaadka ka saaran ilaalinta dadka rayidka ah, xaqiijiyaan dhaqdhaqaaqa xorta ah ee dadka, oo ay dammaanad qaadaan marin bini’aadantinimo oo ammaan ah, joogto ah, oo aan la huri karin oo la gaarsiiyo dhammaan dadka u baahan,” ayaa lagu yiri qoraalka.

XIGASHO BBC

Isniin 30 March 2026 {HMC} Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Aqalka Madaxtooyada Qaranka ku qaabilay danjireyaasha iyo wakiillada hay’adaha caalamiga ah ee ka hawlgala Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Madaxweynaha ayaa Danjireyaasha la wadaagay warbixin ku saabsan guulaha dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed oo iskaashanaya ay ka xaqiijiyeen dhinacyada amniga, doorashooyinka tooska ah, ladagallanka argagixisada, gurmadka abaaraha iyo xoojinta midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa uga mahadceliyey Safiirada taageerada joogtada ah ee ay la garab taagan yihiin dib u dhiska dowladnimada, amniga iyo kobcinta dhaqaalaha Soomaaliya, isaga oo xusay in dowladdu ay sii xoojin doonto iskaashiga caalamiga ah ee ku saleysan ixtiraamka iyo dano wadaagga.

Isniin 30 March 2026 {HMC} War-saxaafadeed ay soo saareen Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa si adag loogu dhaliilay dagaalka ka socda dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed ee ay Ciidamo Mucaarad ku ah Maamulka Koonfur Galbeed oo garab ka helaya Kuwa Dowladda ay maanta ku galeen magaalada Baydhabo, kaas oo ay goluhu ku eedeeyeen inuu mas’uul ka yahay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud.

Golaha ayaa sheegay in dagaalkan uu sababi karo cawaaqib xun oo ay ka mid yihiin dhiig-daadasho, burbur hantiyeed iyo xaalado bani’aadantinimo oo sii xumaada, iyagoo xusay in mas’uuliyadda arrimahaas si toos ah ugu dhacayaan hoggaanka sare ee dowladda iyo cid kasta oo taageerta tallaabadaasi.

War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale lagu muujiyay walaac xooggan oo ku saabsan suurtagalnimada in dagaalkaasi keeno xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha iyo jebinta xeerarka caalamiga ah, kuwaas oo gaari kara heer dambiyo dagaal.

Golaha wuxuu carrabka ku adkeeyay in falalka noocaas ah ay leeyihiin masuuliyad shakhsiyadeed oo laga qaadi karo heer qaran iyo mid caalami ah.

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa war saxaafadeedkooda ku sheegay in iyadoo dalka uu wajahayo xaalado adag oo isugu jira abaaro, dhaqaale xumo iyo khataro amni, gaar ahaan kuwa ka imanaya Al-Shabaab, uu soo jeedinayo qodobo dhowr ah oo ay kamid yihiin in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo joojiyo dagaalka, in la ilaaliyo shacabka rayidka ah iyo hantidooda iyo in dib loogu laabto wadahadal siyaasadeed oo ku saleysan dastuurka dalka.

Ugu dambeyntii, Golaha ayaa ugu baaqay Madaxweynaha inuu ka fogaado tallaabo kasta oo hurin karta colaad sokeeye, taasoo halis gelin karta midnimada qaranka iyo geeddi-socodka dib-u-dhiska dowladeed.