Jimco , October -20- 2023-{HMC} — Wararka naga soo gaaraya gobolka Nugaal ayaa sheegaya in weli xaalado kacsanaan ah laga dareemayo magaalada Garoowe ee xarunta Puntland, taas oo u dhexeyso xubnaha mucaaradka ah iyo sidoo kale madaxweyne Deni.

Siyaasiyiinta mucaaradka ah oo ay ku jiraan xubnaha musharixiinta ee la tartamaya Deni ayaa shalay shir ku yeesheen Garoowe oo ay kasoo saareen warsaxaafadeed waxa ay ku sheegeen in madaxweynaha uu abaabul dagaal ka wado gudaha magaalada Garoowe

Xubanaha mucaaradka ayaa ku eedeeyay madaxweynaha inuu damacsan yahay inuu awood ku maquuniyo cid kasta oo kasoo horjeedo qorshihiisa, sida ay hadalka u dhigeen.

Sidoo kale waxaa qoraalka kasoo baxay dallada ay ku mideysan yihiin mucaaradka Puntland lagu sheegay in Deni uu ka shaqeynayo iska hor imaad ka dhaca caasimada, si ay mar kale colaad uga dhacdo caasimada Puntland ee magaalada Garoowe.

Mucaaradka ayaa sidoo kale ka digay in ciidamada gaarka ah ee PMPF loo adeegsado caburinta shacabka iyo siyaasiinta kasoo horjeedo madaxweynaha, iyaga oo sheegay in loo diyaarinayo dagaallo mar kale dhaca si lamid ah kuwii ka dhacay Garoowe iyo Boosaaso.

“Waxaan ka digaynaa in ciidanka PMPF ee dowladda Imaaraatku gacanta ku hayso loo adeegsado caburinta shacabka iyo awood maroorsiga. Waxaan aad uga xunnahay in ay ka qeyb qaateen dagaalladii Garowe iyo Bosaso, haddana loo diyaarinayo dagaal hor leh,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay xubnaha mucaaradka maamulka Puntland.

Farriimaha kasoo baxaya mucaarada iyo tallaabooyinka ay qaadeyso madaxtooyada ayaa uga sii daraya xaaladda cakiran ee Puntland, waxaana la’isku hayaa arrinta doorashada.

Si kastaba, lama oga sida ay waxa noqon doonaan, maadaama labada garab ee is haya uu dhinac kasto ku adkeysanayo go’aankiisa iyo damaciisa siyaasadeed ee Puntland.

Jimco , October -20- 2023-{HMC}— Dhowrkii maalmood ee la soo dhaafay, waxa ay Israa’iil tilmaamtay in loo diyaar garoobay weerar dhinaca dhulka ah oo lagu soo qaadayo Qasa si loo afjaro doono milatariga Xamaas ee Qaza.

Israa’iil ayaa dagaalkaas u diyaarisay 300,000 oo askari oo kuwa kaydka ah kuwaas oo la soo dhoobay daanta kale ee Marinka Gaza. Taangiyo, Madaafiic iyo Kumanaan Askari oo hubaysan ayaa sidoo kale la soo ururiyay.

Ciidamada Cirka iyo kuwa badda ee Israel ayaa si weyn u duqeeya goob kasta oo suurtagal ah oo ay ku dhuumaalaysan karaan Xamaas iyo ururka Jihaad Islaami ee Falastiin, kuwaas oo ay ku dhinteen kuna dhaawacmeen tiro badan oo rayid ah oo ay ku jiraan saraakiil Xamaas ka tirsan.

Qarax ka dhacay isbitaal ku yaal Gaza Talaadadii, oo ay labada dhinac midna midka kale ku eedeeynaya, ayaa sii huriyay xiisadda gobolka.

Haddaba su’aasha la is weydiinayo ayaa ah, waa maxay sababta Israa’iil aysan weerar dhulka ah ugu qaadin Qaza inkastoo lagu dhawaaqay? Halkan waxaan indinkula wadaageynaa dhowr qodob oo loo sababeyn karo.

Madaxweynaha Maraykanka

Booqashadii lama filaanka ahayd ee madaxweynaha Maraykanka Joe Biden uu subaxnimadii Arbacada ku tagay Israa’iil ayaa ahayd mid muujinaysa sida uu Maraykanku uga walaacsan yahay xaaladda sii xumaanaysa. Ameerika waxay qabtaa laba walaac: Midda kowaad waa dhibaatada bini’aadantinimo tan labaadna waa suurtagalnimada in colaaddu ku fido Bariga Dhexe.

Madaxweynaha Mareykanka ayaa si cad u sheegay in uusan taageersaneyn in Israa’iil ay dib u qabsato Gaza kadib markii ay isaga baxday 2005-tii. Sida laga soo xigtay isaga, ‘Waxay noqon doontaa qalad weyn.’ Ayuu yiri

Biden ayaa si rasmi ah u booqday Israa’iil si uu u muujiyo taageerada ah inuu Mareykanka yahay saaxiibka ugu dhow, halkaas oo uu sidoo kale doonayo inuu wax ka ogaado qorshaha Israel ee Gaza.

Hase yeeshee, sida laga soo xigtay ilo aan rasmi ahayn, madaxweynaha Maraykanku wuxuu ku booriyo in dawladda Israa’iil ay la wareegto maamulka iyo in Maraykanku uu doonayo inuu ogaado haddii Israa’iil ay doonayso inay ka baxdo Gaza haddii ay gudaha u soo gasho.

Weerar dhulka ah oo lagu qaadO Qaza inta uu madaxweynaha Mareykanka ku sugan yahay Israa’iil ayaan uga muuqan doonin labada dhinac.

Taasi waxay sidoo kale ku soo beegantay xilli Joe Biden uu si cad u taageeray mowqifka Israel ka dib qaraxii ka dhacay Isbitaalka Al-Ahli, sida uu sheegayna qaraxa uu ka dhashay gantaalka Islamic Jihad ee Falastiiniyiinta. Saraakiisha Falastiiniyiinta ayaa sheegay in duqaymaha cirka ee Israa’iil ay ku garaaceen isbitaalka, ayna ku dhinteen boqolaal qof.

Iran
Maalmihii ugu dambeeyay Iran ayaa soo saartay digniin culus oo ku aadan in ay ka jawaabi doonto weerarka Israel ay ku hayso Qaza. Laakiin waa maxay khatartan macnaheedu?

Iran waxa ay lacag, hub iyo tababar siisaa ururada kala duwan ee ka dagaalama Bariga Dhexe. Ururradan waxaa ugu awoodd badan ururka Xisbullah ee dalka Lubnaan oo ku yaalla dhanka waqooyiga Israa’iil.

Dagaalyahanada Xisbullah ayaa la sheegay inay ka tababar wanaagsan yihiin 

Dagaalkii 2006-dii dhexmaray labada dhinac wuxuu ahaa mid natiijo la’aan ku dhamaaday, xilligaasoo taangiyada casriga ah ee Israa’iil si habaysan loo burburiyay. Wixii markaas ka dambeeyay, Xisbullah oo gacan ka helaysa Iran, waxa ay urursatay ku dhawaad 1.5 milyan oo gantaallo ah, kuwaas oo intooda badan awood u leh inay ku garaacaan bartilmaameedyo gaar ah oo riddo dheer ah.

Khatarta qarsoon ee ku dhawaaqida Iran ayaa ah in haddii Israel ay weerarto Gaza, Xisbullah ay waji cusub ka furi karto waqooyiga, taasoo ku qasbi karta inay gasho dagaal laba geesood ah.

Hase yeeshee, lama hubo in Hezbollah ay doonayso inay wakhtigan gasho dagaalka, gaar ahaan iyadoo xeebaha badda Mediterranean-ka ay ku sugan yihiin laba markab oo ay leeyihiin ciidamada badda ee Maraykanka, kuwaas oo u soo gurman kara Israa’iil wakhti kasta.

Sidaa darteed, Israa’iil waxa ay u xaqiijisay in haddii ay dhacdo weerar kaga yimaada Xisbullah in ciidamada badda ee Maraykanku ay si adag uga jawaabi doonaan. Waa in la xusuustaa in sannadkii 2006-dii, markab dagaal oo ay Israa’iil leedahay isna gantaal lagu dhuftay intii uu socday dagaalkii Xisbullah.

Dhibaato bini’aadantinimo
Aragtida ay dawladda Israa’iil ka qabto dhibaatooyinka bini’aadantinimo ayaa ah mid aad uga duwan kan dunida reer galbeedka, gaar ahaan marka ay timaado dagaalka ka dhanka ah Xamaas ee Gaza.

Sababo la xiriira kororka tirada dadka rayidka ah ee Falastiiniyiinta ee lagu dilay duqeymaha cirka ee Israa’iil, ayaa hadda isu beddeshay mid ay dalbadaan badbaadada rayidka.

Hadii Israa’iil ay gasho Qaza, waxaa kor u kici doonta dhimashadu. Askarta Israa’iil ayaa sidoo kale dhiman doona, waxaana loo badinayaa in dagaalku uu ka dhaco godad dhulka hoostiisa.

Waxaana suurtogal ah in muwaadiniinta caadiga ah ay miraha dagaalka gurtaan.

Fashilka sirdoonka
Hay’adda Shin Bet oo ah hay’adda sirdoonka gudaha ee Israa’iil ayaa lagu dhaliilay inay ku guul-darraysatay inay joojiso weerarka Xamaas.

Bishan ayaan u wanaagsanayn hay’adaha sirdoonka Israa’iil.

Hay’adda Shin Bet oo ah hay’adda sirdoonka gudaha ee Israa’iil ayaa lagu dhaliilay inay ku guul-darraysatay inay joojiso weerarka Xamaas.

Shin Bet ayaa la rumeysan yahay in ay tahay shabakad ka howlgasho meelo aad u badan oo xog-ka radiyaan iyadoo basaasiintooda xitaa la sheego inay ka hawl galaan gudaha Gaza iyo in ay la socdaan dhaq-dhaqaaqa taliyayaasha Jihaadka Islaamiga ah ee Falastiin, oo ay ku jiraan Xamaas.

Laakiin, wixii ka dhacay koonfurta Israa’iil 7-dii Oktoobar ayaa loo tixgalin doonaa fashilkii ugu weynaa ee dhinaca sirdoonka ee taariikhda Israa’iil tan iyo dagaalkii Yom Kippur ee 1973-kii.

Hay’adaha sirdoonka Israa’iil ayaa muddo 10 maalmood ah dadaal ugu jiray sidii ay kalsoonidooda dib ugu soo celin lahaayeen, waxayna ciidamada Israa’iil ka caawinayaan sidii ay u aqoonsan lahaayeen magacyada iyo cinwaannada la haystayaasha oo ay ku jiraan taliyayaasha Xamaas.

Waxaa dhici karta in hay’adaha sirdoonka Israa’iil ay doonayeen waqti ay ku soo ururiyaan xog dheeraad ah si marka ay ciidanku u guuraan ay u helaan meelo gaar ah oo aanay ku dhex wareegin burburka la soo weerari karo daqiiqad kasta. Way dhici doontaa oo waxaa jiri doona cambaarayn xagga adduunka ah.

Inkastoo duqeymaha culus ay geysanayaan ciidamada cirka Israa’iil, haddana Xamaas iyo kooxaha Jihaadka Islaamiga ah ee Falastiin ayaa weli dhaq dhaqaaq ka wada Qaza, iyagoo dhameystiray qorshayaashii ka hortagga iyo dabinnada loo dhigayay ciidamada haddii uu dhaco weerar dhulka ah.

Dabinnadani waxay noqon karaan kuwo dilaa ah gaar ahaan godadka dhulka hoostiisa mara. Adeegyada qarsoodiga ah ee Israa’iil ayaa isku dayi doona inay aqoonsadaan goobahan oo ay u sheegaan ciidanka.

Jimco , October -20- 2023-{HMC}— Madaxweynaha Masar Abdel-Fattah el-Sisi ayaa la kulmay Boqor Cabdallaha labaad ee dalka Urdun iyagoo ka wadahadlay xiisadda sii xumaanaysa iyo xaaladda bini’aadantinimo ee ka taagan Gaza oo Israel ay iskugu dartay duqeyn, xasuuq iyo go’doomin.

Labada hoggaamiye ayaa cambaareeyay siyaasadda Israa’iil ee “ciqaab wadareed” ee ka dhanka ah Falastiiniyiinta Gaza iyo dadaalka ay ku doonayso inay kaga barakiciso dhulkood sida uu sheegay xafiiska madaxtooyada Masar oo bayaan soo saaray

Labada waddan xiriir diblomaasiyadeed la leh Israa’iil ayaa waxay muujiyeen cabsi ku saabsan in Falastiiniyiinta si joogto ah dalalkooda loogu eryo, iyagoo ka walaacsan inay meesha ka saarto dal madax banaan oo ay mustaqbalka yeelato Falastiin, iyagoo Israel uga digay in duqeymaha ay wado ay sababi karaan xaalada gobolka oo ka sii darta.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Masar Abdel Fattah el-Sissi ayaa magaalada Qaahira kula kulmay Gen. Michael Kurilla oo ah madaxa taliska dhexe ee ciidamada Mareykanka si ay uga wadahadlaan dadaallada lagu xoojinayo iskaashiga labada dal iyo sidii loo “soo celin lahaa xasilloonida gobolka.

Saacado gudahood markii uu dhacay weerarkii 7-dii Octobar ee Xamaas, Mareykanku waxa uu bilaabay in uu maraakiib dagaal iyo diyaarado u raro bariga Mediterranean-ka si ay taageero ugu fidiyaan Israa’iil. Israel ayaa duqeymo aan kala joogsi lahayn ku qaaday Qaza.

Masar waxay muddo dheer ka shaqaynaysay sidii ay u dhexdhexaadin laheyd Israa’iil iyo Xamaas. Arbacadii, Masar iyo Israa’iil waxay gaareen heshiis u oggolaanaya in gargaarka la soo galiyo dhulka Falastiin.

Sidoo kale Khamiista, Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar Sameh Shoukry ayaa magaalada Qaahira kula kulmay dhiggiisa UK James Cleverly, iyagoo ka wada hadlay sidii loo qaboojin lahaa colaadda, waxna looga qaban lahaa xaaladaha bini’aadantinimo ee Gaza.

Jimco , October -20- 2023-{HMC}— Waa arrin “muhiim u ah amniga qaranka ee Mareykanka” in Israa’iil iyo Ukraine ay ku guuleystaan dagaalladooda, sidaas waxaa sheegey Madaxweyne Joe Biden oo habeenkii Khamiista khudbad naadir ah ka jeediyey Xafiiskiisa ku yaalla Aqalka Cad ee Oval Office, taas oo ka dhigaysa inay sii qoto dheerayso doorka Mareykanka ee ku lug lahaanshaha ee dagaalada ka socda labadan dal.

Biden ayaa sheegay ” in haddii gardarada caalamiga ah loo ogolaado inay sii socoto, inay isku dhacyada iyo fowdadu ay ku fidi karaan qaybaha kale ee aduunka.”

“Xamaas iyo Putin waxay matalaan haliso kala duwan,” ayuu yiri Biden. isaga oo sii raaciyey “laakiin waxay wadaagaan, in labadooduba ay rabaan inay gebi ahaanba baabi’iyaan dimuqraadiyadda dalalka deriska la ah.”

Waxa uu sheegay in uu codsi dhaqaale oo degdeg ah u diri doono Congress-ka, kaas oo la filayo in uu noqdo ku dhawaad $100 bilyan sanadka soo socda.

Hindisahan, oo la soo bandhigi doono Jimcaha, ayaa waxaa ku jira lacag loogu talagalay Ukraine, Israel, Taiwan, gargaarka bini’aadantinimo iyo maareynta xuduudaha.

Jimco , October -20- 2023-{HMC}—  Waaxda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ayaa soo saartay digniin naadir ah Khamiista maanta ah, taas oo ay uga digeyso dhammaan muwaadiniinta Mareykanka ah ee dibedda ku nool inay “taxadar muujiyaan”, sida lagu sheegay qoraal ku soo baxay website-ka Waaxda Arrimaha Dibadda.

Waaxda Arrimaha Dibadda ayaa sababata digniintan ku tilmaantan xasadaha sare ee meelo kala duwan oo adduunka ah.

Waxay sidoo kale ka digtay ‘suurtagalnimada weeraro argagixiso mudaaharaadyo, ama falal rabshado ah oo ka dhan ah muwaadiniinta iyo danaha Mareykanka’.

Sida ay toddobaadkii hore sheegtay Waaxda Arrimaha Dibaddu, ilaa 20 muwaadin oo Mareykan ah ayaa loo maleynayaa inay ka mid yihiin dadka toddobadii bishan Xamaas ka afduubatay Israa’iil.

Jimco , October -20- 2023-{HMC}— Xiisadda u dhaxeysa Turkiga iyo Mareykanka ayaa sii kordheysa, iyadoo dhinacba kan kale uu ku eedeynayo inuu halis amaan ku hayo.

Dagalka afka ee labada dhinac ayaa ka dambeeyay, markii Mareykanka uu soo riday dayuurad Drone ah oo uu Turkigu lahaa, taasii Washington ay sheegtay inay halis gelisay amaanka ciidamada Mareykanka eek u suggan Syria.

Khamiis , October -19- 2023-{HMC} Nin 23 jir ah oo u dhashay Soomaaliya ayaa isku shubay shidaal bannaanka hore ee xafiisyada Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha ee Larnaca, wuxuuna isku dayay inuu is-dilo isagoo dab shidaya.

Ka hor inta aan la dilin, wuxuu la hadlay shaqaale ka tirsan Adeegga wuxuuna ka cawday in la diiday codsigiisa magangelyo siyaasadeed, taasoo la macno ah inuu ku laabto waddankiisa.

Sida laga soo xigtay Proto Thema, wuxuu watay gasac basiin ah, ka dib markii uu ku faaruqiyay jirkiisa ayuu dab qabadsiiyay. Ciidamo ka tirsan kuwa Booliska oo goobta ku sugnaa ayaa islamarkiiba soo dhexgalay dabkaasi oo damiyay.

Wiilkan Soomaaliga ah oo 23-sano jir ah ayaa la dhigay Isbitaalka, si loogu daweeyo, maadaama uu aad u gubtay. Xaaladiisa caafimaad ayaa lagu tilmaamay mid halis ah.