Jimca jan-26- 2024-{HMC} Maxkamadda Caalamiga ah ee Caddaaladda ayaa hadda amar ku bixisay in Israa’iil ay qaado tallaabooyin degdeg ah oo isku xigxiga oo waxloo qabanayo xaalada Gaza , laakiin maxkamada ma dalban xabbad joojin.

Tallaabooyinkan ayaa Israa’iil loogu sheegay in ay samayso wax kasta oo ay awoodo si ay u joojiso xasuuqa halkaas ka socda, isla markaana ay si degdeg ah u suurtogeliso in gargaar degdeg ah la gaarsiiyo dhulka Gaza iyo in laga hortago oo la ciqaabo kuwa hurinaya xasuuqa iyo colaadda.

Dhageysiga dacwadda ka socota maxkamadda caalamiga ah ee cadaaladda ee magaalada Hague ayaa qeyb ka ah dacwad ay soo gudbisay Koonfur Afrika oo ay ku eedeysay Israa’iil in ay xasuuq u geysatay Falastiiniyiinta.

Israa’iil ayaa si adag u diiday eedeynta, waxaana loo malaynayaa inay iska dhega tirtay awaamiirta garsoorayaasha, kuwaas oo aan haysan hab ay ku fuliyaan go’aankooda.

Garsooraha maxkamadda, Joan Donoghue, ayaa ku baaqday in si shuruud la’aan ah loo sii daayo la haystayaashii ay Xamaas qafaasheen bishii Oktoobar.

Jimca jan-26- 2024-{HMC} Hogaamiyaasha millatariga Mali ayaa soo afjaray heshiis nabadeed 2015kii oo ay la galeen fallaagada Tuareg ee waqooyiga dalka, tallaabadaas oo sii khalkhal gelin karta xasilloonida qaranka ku yaalla saxaraha Sahel.

War qoraal ah oo laga akhriyay telefiishanka dawladda, ayuu af hayeenka ciidamada milateriga Col Abdoulaye Maïga ku sheegay in ay heshiiska u soo afjareen “isbeddel ku yimi [mawqifka] kooxaha saxiixayaasha qaarkood” iyo “filalka cadaawadda ah” ee dhexdhexaadiyaha heshiiska, ee Algeria.

Heshiiska nabadeed ayaa loo arkayay mid fure u ah ilaalinta xasiloonida dalka, maadaama Tuaregs ay tan iyo sanadkii 2012-ka fulinayeen falal rabshado ah oo ka dhan ah dowladda dhexe.

Ma jiro wax jawaab ah oo ka soo baxay dowladda Algeria.

Jimca jan-26- 2024-{HMC} Mark Regev, oo ah la taliyaha sare ee ra’iisul wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu, ayaa sheegay in Koonfur Afrika “ay ku guuldareysteen inay ka soo baxaan ujeeddooyinkoodii” ee ahaa inay ku qasbaan xabbad-joojin colaadda Israa’iil iyo Gaza.

“Waxa ugu muhiimsan ayaa ah in maxkamaddu ay diiday dalabka yaabka leh ee Koonfur Afrika, ee ah in Israa’iil aan la siin xaqa ay isku difaacdo,” ayuu Regev u sheegay BBC.

Regev waxa uu sheegay in Israa’iil aysan tilmaamin in aysan raaci doonin awaamiirta Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda balse waxa uu sheegay in ay tahay “wax laga xumaado” iyo “wax laga xishoodo” in heshiiska looga hortagayo xasuuqa ay Xamaas u maroorsato Koonfur Afrika.

Waxa uu intaa ku daray in jawaabta Israel ay ka bixisay weeraradii 7-dii October ay ahayd “isku-duwidda sharciga caalamiga ah” wuxuuna su’aal galiyay tirada dhimashada Gaza ee ku dhawaad ​​26,000 oo qof – isaga oo sheegay in ay ka timid wasaaradda caafimaadka ee Xamaas ay maamusho iyo in garsoorayaasha ICJ laftoodu ay sheegeen in aysan jirin waddo si loo xaqiijiyo lambarkaas.

“Waxaan hubnaa ka Israa’iil ahaan in tiro badan [dadka lagu dilay Gaza] ay yihiin dagaalyahanno, sidaas darteedna bartilmaameedyo sharci ah oo loogu talagalay howlgalka milatari ee Israel”.

Jimca jan-26- 2024-{HMC} Dawladda Talyaaniga ayey wararku sheegayaan inay marti galin doonto shir madaxeed ay isugu keenayso madaxda dalalka Afrika.

In ka badan kala bar dalalka qaaradda ayaa la filayaa inay ka qayb galaan shir madaxeedkaas oo maalmaha soo socda lagu wado inuu ka billowdo magaalada Roma, waxaana la filayaa inay ka qayb galaan oo ilaa hadda casumaadda aqbalay 15 madaxweyne iyo 8 ra’iisul wasaare. Waxaa kaloo jira wakiillo ayagana ka socda dalal kale oo Afrikaan ah, iyo wufuud guud ahaan tiradooda lagu sheegay 57 wafdi.

Ilaa hadda waxaa la ogyahay in madaxda ka qayb galaysa shir madaxeedkaas ay ka mid yihiin madaxweynaha Soomaaliya, madaxweynaha Eritrea iyo ra’iisul wasaaraha Itoobiya.

Wararku waxay sheegayaan sheegayaan in ujeddada shirku tahay in dawladda talyaaniga ay dalalkaas Afrikaanka ah kala hadasho qorshaha la yiraahdo Piano Mattei – Qorshaha Mattei – oo dadka u dhuundaloola arrintaas ay ku macneeyeen inuu la mid yahay qorshihii Marshal Plan ee dagaalkii labaad ee dunida ka dib dhaqaale ahaan lagu caawiyey Yurub sidii ay burburka dagaalka uga soo kabsan lahayd.

Qorshaha Piano Mattei ayaa leh qodobbo ay ka mid yihiin horumarinta iskaashiga, dhiirri galinta dibad wax u dhoofinta iyo maal gashiga, waxbarashada, tababarrada mihnadeed, cilmi baarisyada, caafimaadka, beeraha iyo cunnada, iyo qaar kale oo ay ka mid yihiin biyaha iyo tamarta, dhowrista deegaanka, la qabsiga cimilada, casriyeynta iyo xoojinta kaabayaasha iyo qaar kale.

Walow ajedaha ay qodobadaas ku jiraan, misna ilo ku dhow diblomaasiyiinta qabanqaabada shirka wada waxay noo sheegeen in mushkiladda ka aloosan geeska Afrika aysan meesha ka marnayn. Ma cadda sida la doonayo in loo wajaho, hase yeeshee Talyaanigu “wuxuu ka gaabsanayaa sida ay diblomaasiyiintaas sheegeen inuu culays ku saaro in dalalka geeska ee muranku u dhaxeeyo ay wada fariistaan oo ay wada hadlaan” sida ilahaas laga soo xigtay.

Waxay intaa ku dareen in ay suurtogal tahay in talyaanigu “u kala dab qaado dhinacyadaas muddada shir madaxeedku socdo ama ay dhici karto in kulamo aan rasmi ahayn ay yeeshaan, bacdamaa shir madaxeed laga wada qayb galayo, casho sharafna la isugu imaan doono habeenka Axadda, taasoo uu marti qaadkeeda fidiyey madaxweynaha Talyaaniga ”.

Dalalka gobolka oo Soomaaliyana ku jirto weli kama aysan hadlin, laakinse mas’uul ka tirsan xukuumadda Soomaaliya wuxuu BBC u xaqiijiyey in madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud uu shirka ka qayb galayo.

Shir madaxeedkan ayaa ku soo aadaya ayadoo dalalka Soomaaliya iyo Itoobiya ay debciyeen siiqada adkayd ee luqadda ay is dhaafsanayeen wixii ka dambeeyey 1dii Janaayo, markii heshiiska is faham ee xiisadda dhaliyey ay kala saxiixdeen Somaliland iyo Itoobiya.

Waxaa kaloo shir madaxeedka ka qayb galaya urur goboleedyo uu ka mid yahay midowga Afrika oo hore ugu baaqay in Soomaaliya iyo Itoobiya ay wada fariistaan oo ay ka wada hadlaan arrimaha u dhaxeeya.

Sida ay sheegayso Shukri Said oo ah saxafiyad deggan Roma, madaxda hay’ado calami ah oo ay ka mid yihiin midoga Yurub, IMF, bankiga adduunka iyo hay’adaha Qaramada Midoobay ayaa la filayaa inay shirkaas ka qayb galaan.

Dhaqaalaha qorshahan ayaa lagu wada inuu ka yimaado lacago ay bixinayaan dalalka hodanka ah iyo ururrada caalamiga ah ee midowga Yurub uu ka mid yahay, ayadoo sidoo kalena la filayo in Talyaanigu uu ku yabooho 4 – 6 Bilyan oo dollar oo ka mid ah dhaqaalaha qorshayaasha ka soo baxaya shirka lagu fulinayo.

Jimco jan-26- 2024-{HMC}: Madaxweynaha Dowladda Puntland Mudane Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa Galabta garoonka diyaaradaha ee Garoowe kusii sagootiyey Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ah ee Soomaaliya Mudane Xasan Shiikh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo oo Garoowe kaga qeybgalay Caleemasaarka Madaxweynaha iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Puntland.